Erteleme ve iptal furyası yerli alıcılara da sıçradı!

Yener KARADENİZ

Daha evvel milletlerarası alıcıların iptal ve ertelemeleri ile sık sık karşılaşan Türkiye hazır giysi dalı, artık de yurtiçindeki alıcıların siparişlerini ertelemesi, ötelemesi ve hatta iptal etmesi nedeni ile sıkıntı günler geçiriyor. Nisan ayından bu yana tahsilatlarda badire yaşadıklarını lisana getiren kesim temsilcileri, vadelerin 90 günlerden 180 güne çıktığını, hatta bu süreyi aşan vadelerin bile bulunduğunu belirtiyor. Bu durumun kıymetli bir stok maliyetine yol açtığını lisana getiren üreticiler, orta ve uzun vadeli TL kredi talebinde bulunuyor.

Eski tabloya dönüş

Dal, salgının tesirlerinin birinci hissedildiği 2020 Mart ayında memleketler arası alıcılar tarafında tıpkı meseleyle karşılaşmış, yalnızca mart ayında 400 milyon dolarlık eserin stok maliyetine katlanmak zorunda kalmıştı. Tıpkı devir birçok yurtiçi büyük alıcı ise üreticileri desteklemek ismine büyük alım sayıları açıklamıştı. 2020 Haziran ayında başlayan olağanlaşma adımları ile birlikte siparişler yine toparlanmış ve izleyen aylarda ihracat tekrar eski günlerine dönmüş hatta rekor bile kırmıştı. Pekala ne oldu da yurtdışında siparişler olağanlaşırken yurtiçinde bir yıl sonra iptal ve ertelemeler başladı?

Cirolar hala yetersiz

Bunun en temel nedeni yurtiçinde perakende kesiminde satışların toparlanamaması. Üyeleri ortasında onlarca hazır giysi devini bulunduran Birleşmiş Markalar Derneği’nin (BMD) son yayınladığı çalışmaya nazaran, cadde ve AVM mağazalarında cirolar hala pandemi öncesinin yüzde 50-60’ı ortasında seyrediyor. Üstelik 17 Mayıs’a kadar da tam kapanma deneni ile perakende noktaları faaliyet gösteremiyor.

Müşterek Lider da doğruladı

Türkiye Giysi Sanayicileri Derneği Müşterek Lideri Ramazan Kaya, geçen sene pandemiden ötürü yurtdışı alıcıların siparişleri ile ilgili yaşadıkları kahırların aynısının yurtiçi alıcılar tarafında yaşandığını doğruladı. Kaya, “Nisanın başından bu yana yurtiçindeki büyük alıcılar siparişleri dondurmaya ve ötelemeye gitti. Burada tahsilat sıkıntıları ile de karşılaşıyoruz. Yani vadeler uzuyor. Alıcılar malı alıp satamayacakları için üreticiye ‘ben bu malı bu ay alamayacağım’ diye dönüş yapıyorlar. Bu hem stok maliyeti hem de tahsilat olmadığında sermaye ile ilgili külfetlere yol açıyor. Hazır giysi imalatçılarının, sermaye kaybını önlemek, stok maliyetlerini karşılamak ve nefes alabilmelerini sağlayabilmek için kısa vadeden çok orta ve uzun vadeli TL bazlı kredilere muhtaçlığı var. Tıpkı şey işin kar ve ziyan tahlili yapılamadığı için ihracatçılar bazında da geçerli. Orada da orta ve uzun vadeli döviz kredisine de muhtaçlık var” diye konuştu.

Yurtdışı alıcılarda kasvet yok

TGSD’nin sitesinde yer alan bilgilere nazaran dokumacılık, hazır giysi ve deri sanayiinde faaliyet gösteren teşebbüs sayısı 91 bin adeti aşarken istihdam sayısı ise 1 milyon 137 bini geçti. Üretim bedeli 361 milyar TL olan bölümün imalat sanayi içindeki hissesi ise 2019 sayılarına nazaran yüzde 15,27. Kelam konusu sayılara bakıldığında tehlikenin boyutu daha güzel anlaşılıyor. Pekala yurtdışı alıcılarda durum ne? Ramazan Kaya, bu yıl yurtdışı alıcı tarafında çok büyük bir erteleme ve tahsilat sorunu yaşanmadığını söyledi. Sayılar da bunu teyit ediyor. Bölüm bu yılın birinci 4 ayında 6 milyar 336 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirdi.

Katma kıymetli ihracat daveti

TGSD olarak satışların yüzde 65’inin AB’ye yönelik olduğunu kaydeden Ramazan kaya şunları söyledi:

“Artan emtia fiyatları ve iç piyasada düşen satışlar nedeni ile fiyat tutturamıyoruz. Şu an en büyük sorun bu. Evvelden seyahat ediliyordu. Artık seyahat edemediğimiz için daha çok teknoloji ve dijital altyapı kullanıyoruz. Burada bu türlü bir altyapı çok kâfi olmadığı için verimsizlikler oluşuyor. Bu nedenle dijital değişim ve dönüşümde devlet kesinlikle firmaları desteklemeli, desteklemeli ki bölüm bu ticaret suratını kaybetmesin. Hali hazırda bütün teşvikler bina ve insan üzerine konseyi. Artık bizim katma bedelli ihracat yapmamız lazım. Kapasite oranlarımız esasen yüksek. Katma kıymetli ihracat yerinde değişim ve dönüşüme gidilmesi ile oluşur. Kesinlikle dijital ve teknoloji için yerinde değişim ve dönüşüm dayanağına gereksinim var. Fakat bu biçimde hazır giysi dalında coğrafik pozisyonumuzu fırsata çevirebiliriz” formunda konuştu.

Gelinlikler 1 yıldır depoda

Ege Giysi Sanayicileri Derneği (EGSD) Lideri Hayati Ertuğrul ise birinci periyotta milletlerarası tarafında sipariş iptalleri olduğunu ve fiyatlar ile ilgili çok büyük baskılarla karşılaştıklarını hatırlattı. O periyot haziran ayı ile birlikte siparişlerin de olağana döndüğünü ve işlerin ihracat tarafında düzeldiğini aktaran Ertuğrul, “Yurtiçi siparişlerde durum çok makûs. Örneğin İzmir, gelinliğin merkezi. Şu an gelinlikçiler, abiyeciler ve damatlık dikenler çok sıkıntı durumda. Düğünler yok, mezuniyet merasimleri yok. Bu nedenle kimse bu eserlere talep göstermiyor. 13-14 aydan beri gelinlikçiler çok sıkıntı durumda. 1 yıl evvel alıcılara satılan siparişler hala depolarda bekliyor. Bunu toparlamak artık çok zor” diye konuştu.

Kredi taleplerimizi hükümete ilettik

Erteleme ve iptallerin üreticiler için büyük handikap yarattığını bildiren Hayati Ertuğrul, dayanak için hükümete başvurduklarını aktardı. Ertuğrul şunları söyledi: “Her şeyini ona bağlamış üreticilerin siparişleri iptal edilince ve üstelik ödeme de alınamayınca çok güç durumda kaldılar. Evvelden 90, 120 gün olan vadeler 180 güne çıktı. Bunu geçen vadeler bile var. Buna dayanmak, öz kaynaklar ile işi çevirmek artık çok güç. Çok az firma çıkar bu biçimde. Değerli olan hakkaniyetli bir formda kredi dağıtılması. TL faizleri çok yüksek. 3 ay, 6 ay ödemesiz kredi üzere taleplerimiz var. Bununla ilgili hükümete de talepler gitti. Tahlil bekliyoruz.”

Aşıya bağlı olarak hazirandan sonra düzelme beklentisi var

Siparişlerdeki gerileme İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından hazırlanan PMI endeksinde de açıkça anlaşılıyor. Mart ayında 52.6 olan endeks Nisan ayında 11 ayın en düşük pahasını almış, imalat endüstrinin aldığı yeni siparişleri gösteren alt endeks de 50.2’den 47.4’e gerilemişti. TOBB Hazır Giysi ve Konfeksiyon Kesim Meclisi Lideri Erdem Fayat, siparişlerdeki daralmanın sebebinin iç piyasada yaşanan düşük talepten kaynaklandığını belirterek haziran ayından evvel düzelme beklemediğini anlattı. Fayat, “Markalar tarafında işler çok daha makus. Mağazacılık, kiralar, masraflar sorunlu. Bu nedenle siparişlerde erteleme ve iptaller kelam konusu oluyor. Ben bu meşakkatin iki ay daha sürmesini, hazirandan sonra aşıya bağlı olarak düzelmesini bekliyorum” diye konuştu.