e-Arşiv fatura ve e-SMM iptal ve itiraz yöntemi ne olmalı?

Türk Ticaret Kanunu kararlarına nazaran, ticari işletmesi bağlamında bir mal satmış, üretmiş, bir iş görmüş yahut bir menfaat sağlamış olan tacirden, öteki taraf, kendisine bir fatura verilmesini ve bedeli ödenmiş ise bunun da faturada gösterilmesini isteyebilir. Bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde, faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır.

Ticari hayatın olağan akışı içerisinde, kimi durumlarda taraflar fatura içeriğine itiraz ihtiyacı duyabilmektedir. TTK’nın 18/3 düzenlemesine nazaran de tacirler ortasında, öbür tarafı temerrüde düşürmeye, mukaveleyi feshe, kontrattan dönmeye ait ihbarların yahut ihtarların noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla yahut inançlı elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi ile yapılacağı belirtilmiştir.

Vergi Yöntem Kanununda ise fatura, satılan emtia yahut yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan yahut işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari doküman olarak tanımlanmıştır. Hazine ve Maliye Bakanlığı, yaptığı Bildirim düzenlemelerinde faturanın elektronik ortamda düzenlenmesine ait zorunluluklar getirmiş ve e-faturanın kağıt fatura ile birebir hukuksal niteliklere sahip olduğunu belirtmiştir. Başka taraftan, faturanın, süreç yapıldıktan sonra en geç yedi gün içerisinde düzenlenmesi kural olmakla birlikte, Hazine ve Maliye Bakanlığı 7318 sayılı Yasa ile bu süreyi kısaltma konusunda yetki almıştır.

Bu düzenlemeler kapsamında, noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla yahut inançlı elektronik imza kullanılarak KEP sistemi ile yapılan ihbar yahut ihtarlar ile e-Belge iptal süreçlerinin 1 Mayıs 2021 tarihinden itibaren, ebelge.gib.gov.tr adresinde yayınlanan kılavuzda belirtilen yöntem, temel ve mühletler içinde, elektronik ortamda Gelir Yönetimi Başkanlığı bilgi süreç sistemine bildirilmesi mecburiliği getirildi.

GİB bu kapsamda yayımladığı Kılavuzda, e-Arşiv Fatura, e-SMM olarak düzenlenen dokümanlar için düzenleyicisi ve evrakın muhatabı vergi mükellefiyeti bulunan alıcıları tarafından kullanılması suretiyle düzenlenmiş dokümanların elektronik ortamda iptal/itiraz talepleri oluşturulması ve iptal/itiraz taleplerinin elektronik ortamda onaylanmasına ait süreçlerin nasıl gerçekleştirileceğini açıkladı. Daha sonra e-Fatura kısmında, e-Fatura portala iptal itiraz eği ve e-Arşiv Fatura raporlamalarına da itiraz raporlaması eklendi.

Buna nazaran e-Belgelere elektronik ortamda iptal/itiraz süreci yapılabilmesi için; belgeyi düzenleyen satıcı yahut duruma nazaran alıcı tarafından e-Belge uygulamaları üzerinden iptal/itiraz talebi oluşturulması gerekmektedir. İptal/itiraz taleplerine ilgili faturanın alıcısı/satıcısı tarafından onay verilebildiği üzere, karşı tarafın onaylama mecburiliği da bulunmamaktadır.

Kılavuzda e-Belge uygulamalarına tarafolanların birbirlerine düzenlemiş oldukları e-Arşiv Fatura ve e-SMM dokümanları için sistem üzerinden iptal süreci gerçekleştirmelerinin mümkün bulunduğu üzere harici itiraz yollarının (noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla yahut inançlı elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi ile) kullanılmasına da mani teşkil etmediği belirtilmektedir.

Bu durumda harici yollarla yapılan itiraz süreçlerinin sistem üzerinden bildirilerek alıcı/satıcının onayına sunulması gerekmektedir. e-Arşiv Faturalar ve e-SMM evrakları sistem üzerinden iptal/itiraz süreçlerinin gerçekleştirilmesi bilhassa sistem bilgileri ile beyan, bildirim ve formlardaki bilgilerin uyumluluğunun sağlanması açısından gereklidir.

Öte yandan yayımlanan Kılavuz vergi uygulamaları açıdan yapılması gereken düzenlemeleri içermektedir. Hasebiyle, tacirlerin yalnızca GİB Kılavuzunda belirtilen süreçleri yaparak düzenlenen e-Arşiv Faturalarını iptal etmeleri Türk Ticaret Kanunu açısından karar tabir etmeyebilecektir. Çünkü düzenlenen faturaya itiraz yolları Türk Ticaret Kanunu’nda sayılmış olup GİB portal üzerinden iptal TTK’da yer almamaktadır. Münasebetiyle hak kaybına uğranılmaması için yapılacak itirazlarda öncelikle Türk Ticaret Kanunu kararlarına uyulması ve daha sonra da bu iptal ve itirazın Kılavuzda belirtilen halde GİB’e bildirilmesi gerekmektedir.

Öteki taraftan hür meslek makbuzu TTK’da yer alan bir evrak tipi değildir. Bu nedenle Kılavuzda yer alan kararlar çerçevesinde iptalleri mümkün olmakla birlikte, hukukî açıdan karar tabir edebilmesi için buna ait düzenlemenin Uygulama Kılavuzuyla değil daha türel desteği olan dokümanlarla yapılmasının uygun olacağı bedellendirilmektedir.

Ayrıyeten önümüzdeki devirde harici bilgilerin mükellefler tarafından tekrar sisteme girilmesinin sağlanması yerine Gelir Yönetimi Başkanlığının KEP ve Noterlerle bilgi ve yetki paylaşımı konusunda işbirliğine giderek, bu Kılavuzla getirilen ayrıyeten bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırması beklenmektedir.

Turizmciler bayram sonrası için umutlu

Tam kapanma devrinde en sakin Ramazan Bayramı’nı geçiren turizmciler, bayramdan sonra iç pazarda ve yurt dışında hareketlilik bekliyor.

Bayramda havlu serecek yerin olmadığı dünyaca ünlü plajlarda büyük bir sessizlik hakim.

Çeşme’de tatilciler yüklü olarak yazlık konutlarda konaklamayı tercih ediyor. Otellerin doluluk oranı ise yüzde 30’u bulmuyor.

Bayramdan sonra tam kapanmanın sona ermesini bekleyen bölüm temsilcileri, yeni dönem hazırlıklarını sürdürüyor. Alaçatı sokaklarındaki esnaf da işletmelerini açmayı bekliyor.

“Ukrayna pazarından ilgi var”

Türkiye Seyahat Acentaları Birliği İdare Konseyi (TÜRSAB) Üyesi Tolga Gencer, iç pazarda en değerli satış vaktinin bayramlar olduğunu söyledi.

Ramazan Bayramı’nda umdukları satışları yapamadıklarını belirten Gencer, fakat insan sıhhatinin her şeyden kıymetli olduğunu söz etti. Gencer, “Bayramdan sonra hem havaların daha da ısınması hem de kısmi kapanmanın sona ermesiyle hareket bekliyoruz.” dedi.

Ukrayna’da düzenlen turizm fuarına katıldıklarını söyleyen Gencer, “Bakanlığımız, TÜRSAB ve bölümün başka temsilcileri burada çok önemli bir iştirak gösterdi. Şu anda yabancı turist açısından tek pazarımızı Ukrayna üzere gözüküyor. Öteki kıymetli pazarlar ya kapalı ya karantina uyguluyor. Ukrayna pazarıyla ilgili çok önemli bir çalışma içindeyiz. Ukrayna’nın da Türkiye’ye çok önemli bir ilgisi var.” diye konuştu.

“Tüm dünya meskende kalmaktan çok sıkıldı”

Çeşme Turistik Otelciler Birliği Lider Yardımcısı Orhan Doküman de ilçede açık olan otellerin doluluk oranların yüzde 20’lerde olduğunu söz etti.

Otellerde kapanmadan evvel giriş yapanlar ve özel müsaadeyle gelen konukların bulunduğunu belirten Evrak, “Müşteri sayımız az olabilir ancak olayların düşmesi için de bu kapanma kuraldı. Dönem ortasında kapanmaktansa şu an kapanmak ve bayramı feda etmek bizim için düzgün oldu dönemi kaçırmamak ismine.” dedi.

Türk turizminin İnançlı Turizm Sertifikası ile rakiplerinin önüne geçtiğini lisana getiren Doküman, dalın COVID-19’a karşı geçen seneye nazaran daha deneyimli olduğunu lisana getirdi.

Aşılamanın artmasıyla turizmin daha da rahatlayacağına inandığını belirten Doküman, geçen dönem aşı olmamasına karşın yurt dışından çok sayıda turist geldiğini hatırlattı. Evrak, “Ancak şu anda tüm dünyada aşılama devam ediyor. Tüm dünya konutta kalmaktan çok sıkıldı. Bunları daima çalan telefonlarımızdan anlıyoruz. Hazirandan sonra yerli ve yabancı turistlerin denetimli normalleşmeyle birlikte tatile geleceklerini düşünüyoruz. İnşallah 2021’de 2020’den daha hoş sayılara ulaşacağız.” dedi.

Yabancı yatırımcılar salgın döneminde yatırımları kesti

Mehmet KAYA

Direkt yatırımlarda son yıllarda gözlenen yavaşlama, 2020’de barizleşti. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesinde yapılan bir çalışmaya nazaran, son 10 yılda yatırım teşvik evraklarının toplam fiyatı içinde yüzde 22 düzeyinde bulunan yabancı sermayeli şirketlerin hissesi, 2020’de yüzde 8’e geriledi. Bu durumun, memleketler arası şirketlerin pandemi periyodunda yatırımlarını önemli seviyede ertelemesinden kaynaklandığı kestirimi yapıldı. Yükünü Türkiye’de hala faaliyette bulunan yabancı sermayeli kuruluşların oluşturduğu yabancı sermaye yatırımları salgın yılında azaldı. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesinde yapılan bir çalışmada, son 10 yılda meblağ bazında yabancı sermayeli kuruluşların aldığı teşvik evraklarının sabit yatırım meblağlarının, toplam sabit yatırım meblağlarının yüzde 22’sini oluşturduğu fakat 2020 yılında bu oranın yüzde 8’e gerilediği belirlendi. Bu durumun, milletlerarası şirketlerin salgın yılında yatırımlarını önemli seviyede ertelemesinden kaynaklandığı kestirimi yapıldı.

Türkiye’de 2020 yılında yerli yatırımcılar için düzenlenen teşvik evrakının 10 bin 144 adet olduğu belirtildi. Yabancı yatırımcılar için ise 361 doküman düzenlendi. Adet bazında yabancı yatırımcı için düzenlenen dokümanların oranı toplamın yüzde 3,6’sını oluşturdu. Yerli firmalar için düzenlenen teşvik dokümanlarının sabit yatırım meblağı 219,2 milyar TL olarak belirlendi. Yabancı yatırımcılar ise 19,2 milyar TL sabit yatırım fiyatı içerek doküman aldı. Yabancı yatırımcıların öngörülen sabit yatırım meblağı toplamın yalnızca yüzde 8’i oldu.

Son 10 yılda alınan evrakların ortalamaları dikkate alındığında, adet bazında yabancı yatırımcıların aldığı dokümanların toplamının yüzde 5’ini oluşturduğu kaydedildi. Sabit yatırım meblağı bazında ise tekrar son 10 yılda yabancı yatırımcıların evraklarının toplam meblağın yüzde 22’si seviyesinde olduğu belirtildi. Çalışmada, “Yabancı sermayeli firmaların dünya genelinde katma paha zincirlerinin kesimi olan çok uluslu şirket temasları sebebiyle, proje başına sabit yatırım meblağı hisseleri yatırım teşvik evrakı adet hisselerinden yüksektir. 2020 yılında yabancı sermayeli firma projelerinin, geçtiğimiz yıl ortalamalarına kıyasla daha az hisse alması ise pandemi sürecinin yarattığı öngörülemez şartların deniz çok yatırım tercihlerini daha hassas bir noktaya taşıdığını düşündürmektedir” denildi.

Fiyat bazında hizmet dalına yönelik alınan yatırım teşvik evraklarının uzun periyotlu ortalamalara nazaran salgın yılında imalat dalına nazaran daha fazla düşüş kaydettiği belirlendi. Uzun periyotlu ortalamalarda imalat sanayii için alınan teşviklerin fiyat bazında toplamın yüzde 45 olduğu fakat salgın yılı 2020’de bu oranın yüzde 61 olarak gerçekleştiği belirlendi.

Koronavirüsle yükselen bölümler

Pandemi nedeniyle dezenfektan vb. hijyenik eserler, tıbbi gözetici maske, giysi vb. eserlerin yüksek talebinin, dokumacılık ve kimya alanında yatırımları artırdığı belirtildi. Çalışmada, “2020 yılında tıbbi ve cerrahi mamullerin imalatının da içinde yer aldığı tıbbi aletler; hassas ve optik aletler imalatı, 2019 yılına nazaran evrak adedi açısından yüzde 350, öngörülen toplam sabit yatırım meblağı açısından yüzde 346 ve öngörülen istihdam açısından yüzde 446 oranında önemli bir artış göstermiştir. Kimyasal unsur ve eserlerin imalatı, 2019 yılına nazaran doküman adedi açısından yüzde 82, öngörülen toplam sabit yatırım meblağı açısından yüzde 80 ve öngörülen istihdam açısından yüzde 163 oranında artmıştır” denildi.

Teşvikte aylık rekor kırıldı

Hüseyin GÖKÇE

Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürü Dr. Mehmet Yurdal Şahin, bu yıl mart ayında teşvikte aylık bazda rekor kırıldığını söyledi.

Pandeminin tüm aksiliklerine karşın, şimdiye kadar düzenlenen aylık en yüksek sayıya ulaşılarak 1.256 adet Yatırım Teşvik Dokümanı düzenlendiğinin altını çizen Şahin, geçen yılın birebir ayına nazaran evrak sayısının yüzde 55, öngörülen sabit yatırımın yüzde 7.5, istihdamın ise yüzde 17 arttığını bildirdi.

Dr. Mehmet Yurdal Şahin, Mart ayı teşvik bilgilerini, DÜNYA’ya kıymetlendirdi:

Mart ayında düzenlenen Yatırım Teşvik Dokümanlarının 1.214 adedi yerli firmalar, 42 adedi yabancı sermayeli firmalar tarafından alındı. Yerli firmalara düzenlenen yatırım teşvik dokümanlarında öngörülen toplam sabit yatırım meblağı 18,4 milyar TL olup, toplam içindeki hissesi yüzde % 93 oldu. Yabancı sermayeli firmalarca alınmış olan yatırım teşvik dokümanlarında öngörülen toplam sabit yatırım fiyatı 1,4 milyar TL olup, toplam içindeki hissesi ise %7 düzeyinde.

2021 yılı Mart ayında düzenlenen Yatırım Teşvik Dokümanları, 2020 yılı Mart ayına nazaran; doküman adedi açısından %55 oranında artış, öngörülen toplam sabit yatırım fiyatı açısından %7,5 oranında düşüş ve istihdam açısından %17 oranında artış gösterdi.

3 aylık devirde evrak sayısı yüzde 39 arttı

2021 Ocak-Mart periyodunda öngörülen sabit yatırım meblağı toplam 50,2 milyar TL olan 3.124 adet Yatırım Teşvik Dokümanı düzenlendi. Bu evraklarda toplam 83.162 kişilik istihdam öngörüldü.

Yatırım teşvik evrakları, 2020 yılı Ocak-Mart periyoduna nazaran evrak adedinde %39 artış, sabit yatırım meblağında %4 oranında düşüş ve öngörülen istihdamda %12 oranında artış gösterdi.

Yüzde 60.4’ü yeni yatırım

Mart ayında düzenlenen 1.256 adet evrakın, 714 adedi eksiksiz yeni yatırım niteliğinde olup, bunlar toplam sabit yatırım fiyatının %60,4’ünü (11,9 Milyar TL) oluşturdu.

Yatırımların 466’sı tevsi yatırımı niteliğinde olup, toplam sabit yatırım meblağının %34,3’ünü (6,8 Milyar TL) oluştururken, öteki mahiyetlerdeki yatırımlar için, toplam sabit yatırım meblağının %5,3’ünü (1 Milyar TL) oluşturan 76 adet doküman düzenlendi. Bölgesel dayanak sınıfında yer alan yatırım teşvik evrakları, öngörülen toplam sabit yatırım fiyatının %31’ini ve toplam istihdamın %46’sını oluşturuyor.

Bölgesel teşvik uygulaması kapsamında olup Organize Sanayi Bölgelerinde yapılması planlanan yatırımlara yönelik düzenlenen bölgesel- alt bölge takviye sınıfında yer alan yatırım teşvik evrakları, toplam sabit yatırım fiyatının %18’ini ve öngörülen toplam istihdamın da %18’ini oluşturdu.

Bu periyotta, 3305 sayılı Kararla belirlenmiş olan öncelikli yatırım bahislerinde 113 adet yatırım teşvik dokümanı düzenlenmiş olup; bu yatırımların istihdama katkısının 3.643 kişi olması planlanıyor.

Bölgesel, Bölgesel-Alt Bölge ve Bölgesel Öncelikli yatırım olarak desteklenen yatırımlar, Mart ayında düzenlenen evrakların belge adedinde %58’ini, sabit yatırım meblağında %57’sini, istihdamda ise %76’sını oluşturuyor.

Yatırım teşvik dokümanlarının bölgesel dağılımında 1. Bölge evrak adedi, sabit yatırım meblağı ve istihdam açısından birinci sırada geliyor.

Bilhassa Doğu ve Güneydoğu Anadolu vilayetlerinde istihdam artışı sağlamak, teşvik sisteminin kıymetli hedefl erinden biri. 6. Bölgenin öngörülen istihdam açısından %28 hisse ile 2. sırada yer alması, bu bakımdan kıymetli bir gösterge. Doğu ve Güneydoğu Anadolu vilayetlerinin yer aldığı 5. Bölge ve 6. Bölgede öngörülen istihdam toplamı 10.718 kişi olup, toplam öngörülen istihdamın %35’i bu bölgelerden sağlanıyor.

Bölgesel Takviye Sınıfı kapsamında 6. Bölgeye sağlanan teşvik ögeleri, 6. Bölgede emek ağır kesimlere yapılan yatırımlarda kıymetli bir artış sağlıyor. Bu kapsamda 6. Bölgede Giysi Eşyası İmalatı konusunda düzenlenen yatırım teşvik evraklarında öngörülen istihdam, toplam 6. Bölge yatırım teşvik evraklarında öngörülen istihdamın %79’unu oluşturdu.

Yatırım teşvik dokümanlarının sektörel dağılımı Doküman adedi açısından imalat kesimi %71 (897 adet belge) hisse ile birinci sırada yer aldı. İmalat bölümünü %13 (156 adet belge) ile hizmetler kesimi, %7 (91 adet belge) ile tarım dalı, %6 (71 adet belge) ile güç bölümü ve %3 (41 adet belge) ile de madencilik bölümü takip etti.

İmalat dalı öngörülen toplam sabit yatırım meblağı içinde %72 (14,1 milyar TL) ve öngörülen istihdam içinde de %78 (23.616 kişi) hisse ile birinci sırada bulunuyor.

Birinci 5 vilayet Yatırım teşvik evraklarının belge adedine nazaran sıralamasında İstanbul %16 (199 adet belge) hisse ile birinci sırada yer alıyor. İstanbul’u sırasıyla Bursa, Konya, İzmir ve Antalya takip ediyor.

Mart ayında 265 adet yatırım teşvik evrakının tamamlama vizesi yapılırken, tamamlama vizesi yapılan evrakların toplam sabit yatırım fiyatı 2,6 milyar lira ve gerçekleşen istihdam 9.527 kişi.

“Çalışma belgesinde e-Devlet aradan çekilsin”

Yener KARADENİZ

Bayram sonrası 17 Mayıs tarihine kadar sürecek olan tam kapanmada muafiyet kapsamında olan çalışanların, müsaade dokümanlarına yönelik karışıklık devam ediyor. e-Devlet sisteminde yaşanan yoğunluk, teknik problemler ve kod uyumsuzluğu üzere nedenler ile yüzbinlerce çalışan evrak almakta zorluk yaşıyor. Şimdilik sistemde yer alan ve manuel olarak hazırlanan misyon evrakı kullanım müddeti 7 Mayıs Cuma günü 24:00’a kadar uzatılsa da iş dünyası sonrası için kaygılı. Kesim temsilcileri, kelam konusu evrakın geçerlilik müddetinin kapanmanın sonuna kadar devam etmesini, ya da birinci kapanmada olduğu üzere firmalar tarafından düzenlenmesini talep ediyor.

Mümessile davetiyeli tahlil

İhracatın devamı için hayati ehemmiyete sahip olan mümessil ve dış ticaret şirketleri için ise şimdilik davetiyeli tahlil geliştirdi. Birlik liderleri, hususun Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından bakanlığa iletildiğini ve birkaç güne kadar bu mevzunun da tahlile kavuşturulacağını belirtti. Ege Giysi Sanayicileri Derneği Lideri Hayati Ertuğrul, yasal düzenleme ile ilgili hiçbir gelişme olmadığını belirterek, her şirketin bu sorunun tahliline yönelik farklı yollara başvurduğunu anlattı. Bu kapsamda davetiyeli tahlil geliştirdiklerini söyleyen Ertuğrul, “Örneğin ihracatını yapmamız gereken eserlerin denetimi gerekiyor. Bir davetiye hazırladık. ‘şirketiniz ismine üretim yaptığımız depomuzda bekleyen ve hala üretimine de devam edilen ihracat mallarının denetimi için teknikerinizi davet ediyoruz’ diye. Evrakta gün ve saati de belirterek bu formda çalışma dokümanı düzenliyoruz. Kısa vakitte bu bahiste tahlil bekliyoruz” dedi.

Öte yandan üretimde olup e-devlet sisteminde yaşanan düşünce nedeni ile çalışma dokümanı alınmasına yönelik kasvetin da devam ettiğini lisana getiren Ertuğrul, “Şimdilik manuel olan evrakın geçerlilik müddeti cuma gününe kadar uzatıldı ancak sonrası için telaşlarımız var. Çalışma dokümanı eskisi üzere şirketler tarafından düzenlenmeli. Aslında sorumluluk tekrar patron ve çalışanda oluyor. Tıpkı vakitte pratik çözüm” biçiminde konuştu.

Mümessil firmaların listesi Ankara’ya iletildi

Bursa Ticaret ve Sanayi Odası (BTSO) İdare Heyeti Lideri İbrahim Burkay da evvelki gün yaptığı açıklamada tam kapanma sürecinde üretim, ihracat, tedarik ve lojistik zincirlerinde aksama yaşanmaması açısından çalışma müsaadelerinin e-Devlet yerine firmalar tarafından düzenlenebilmesine imkan tanınması gerektiğini söyledi.

Ofis tarifinde olduğu için çalışma muafiyeti alamayan mümessil ve dış ticaret şirketi ile ilgili sorunun devam ettiğini belirten Akdeniz Hazır Giysi ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği (AHKİB) Lideri Gürkan Tekin de bahsin TİM bünyesinde de konuşulduğunu anlattı. Bakanlık nezdinde görüşmelerin sürdüğü bilgisini veren Tekin, birkaç gün içinde kelam konusu alana yönelik muafiyetin de geleceğine yönelik öngörüsünü paylaştı.

İstanbul Hazır Giysi İhracatçıları Birliği Lideri Mustafa Gültepe ise mümessil şirketlerin listesinin Ankara ile paylaşıldığını ve e-Devlet sistemine onların da eklenmesini talep ettiklerini söyledi. Sistemde cuma günü sonrası yaşanabilecek problemler için ise Gültepe, “Belge alınması sorun. Beşerler arabası ya da servisi ile işe gidip geliyor. Çalışan bölümün büyük bir kısmı tam kapanmadan muaf. Artık yüzde 5 için yüzde 95’i mağdur etmenin alemi yok. Çalışma evrakı eskisi üzere firmalar tarafından düzenlenmeli” diye konuştu.

Tam kapanma denetimleri trafiği kilitledi

Çalışma dokümanı konusunda yaşanan belirsizlik, haftanın birinci çalışma gününde trafikte makul bölgelerde yoğunluğa yo açtı. e-Devlet üzerinden çalışma evrakı alınamaması ve manuel evrakın mühletinin uzatılması, polis denetim noktalarının artmasına yol açtı. İstanbul trafiğinin ağır olduğu bölgelerde şerit sayısının muafiyet dokümanı denetimleri nedeni ile düşürülmesi kelam konusu bölgelerde ağır trafiğe yol açtı. Tam kapanma nedeni ile trafik yoğunluğunun olmayacağı kanısı ile işlerine giden çok sayıda çalışan beklenmeyen yoğunluk nedeni ile işlerine gitmekte zorluk yaşadı.

İhracat ve üretime tam kapanma tehdidi

Yener KARADENİZ

Salgın önlemleri kapsamında 29 Nisan-17 Mayıs tarihleri ortasında tam kapanma uygulamasına geçildi. Yayınlanan genelge ile de üretim, imalat, tedarik ve lojistik bölümlerinde faaliyet gösteren şirketler dışında kalan tüm ticari işletme, iş yeri ve ofislerin ise kapalı olacağı vurgulandı. Genelgeye nazaran ihracatın olmazsa olmazı mümessil ofisleri ve dış ticaret şirketleri ise ofis tarifi içinde yer aldıkları için muafiyet kapsamında yer almadı. Bu durumun ihracat için büyük bir eza yaratacağını vurgulayan kesim temsilcileri, ihracatın kıymetli bir kısmının mümessil ofislerinin fiziki onayını gerektirdiğini ve dış ticaret şirketleri tarafından gerçekleştirildiğine dikkat çekerek, kelam konusu şirketlere muafiyet verilmemesi halinde ihracatın durma noktasına gelebileceği ikazında bulundu. 17 binden fazla ihracatçı şirketin yer aldığı hazır giysi kesimi temsilcileri, mevzuyu Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’ne (TOBB) iletti lakin şu ana kadar rastgele bir tahlil bulunabilmiş değil.

Tahlili yasal yollarla bekliyoruz”

Genelge ile birlikte ihracatçıların telaş içinde kendilerini aradığını lisana getiren İstanbul Hazır Giysi ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği Lideri Mustafa Gültepe, deklarasyonda kasvet olduğunu söyledi. Gültepe, “Mümessil ve dış ticaret şirketleri ihracatçının bir departmanı üzere çalışıyor. Onların da muafiyet kapsamında yer alması, çalışmalarına devam etmesi lazım. Gelip eserlerimize bakmaları, onay vermeleri gerekiyor. Fiziki onay verecekler ki biz de ihracat yapabilelim. Biz, bizi arayanlara ‘çalışsınlar sorumluluk bizde’ diyoruz. Gerekli takviyesi vereceğiz. Zira onlar olmadan ihracat olmaz” dedi.

Ege Hazır Giysi İhracatçı Birlikleri Lideri Recep Burak Sertbaş da hususla ilgili hem ihracatçı birlikleri hem de Ege Bölgesi Sanayi Odası’na gerekli müracaatları yaptıklarını belirterek yasal yollarla tahlil beklediklerini söyledi.

“Konu Cumhurbaşkanlığı’na da iletildi”

Bu durumun önemli bir açmaz olduğunu vurgulayan TOBB Hazır Giysi ve Konfeksiyon Dal Meclisi Lideri Erdem Fayat ise şöyle konuştu: “Mümessil ofislerde üretici ve ihracatçıları denetleyen denetçiler var. Hem eserlerin yurtdışı ile kontaklarını sağlayan müşterileri temsilcilerinin hem de teknikerlerin alanda dolaşması ve esere onay vermesi gerekiyor ki ihracat süreci tamamlansın. Üretim ihracat yapabilmek için devam ediyor. Şu an bu husus çok önemli bir açmaz. Öte yandan dış ticaret şirketleri de ofis kapsamında oldukları için çalışmıyor. Kimi üreticiler eserleri üretiyor lakin ihracatı dış ticaret firması yapıyor. Bu mevzuyu TOBB Lideri Rifat Hisarcıklıoğlu’na da ilettik. Cumhurbaşkanlığı’na da sunuldu husus fakat şu ana kadar rastgele bir gelişme yok. Mümessil firmalar ve ihracatı yapacak olan dış ticaret şirketleri hala muafiyet kapsamında değil. Üretiyorlar ancak kim onaylayacak, kim ihraç edecek muhakkak değil, kahır büyük, herkes tahlil bulmaya çalışıyor lakin kod işi de işin içine girince artık bu sınıftakilerin dışarı çıkması konu bahis değil” halinde konuştu. Fayat’ın verdiği bilgilere nazaran hazır giysi kesiminde 17 bin ihracatçı şirket bulunuyor ve bunun kıymetli bir kısmı dış ticaret şirketleri vasıtasıyla ihracat yapıyor. İHKİB sitesinde yer alan bilgilere nazaran mümessil ofislerin sayısı ise 36’sı yabancı olmak üzere 96 adet.

Uyumsuzluğun sebebi ne?

NACE kodları konusunda yaşanan problemlerin nedeni ne, neden uyumsuzluk yaşanıyor? Kesim temsilcileri hali hazırda birçok şirketin faaliyet alanına yönelik NACE kodu bulunmadığını, daha evvel yanlış kod girilmiş olabileceğini ya da NACE kodu uygulaması öncesinde faaliyete başlandığı için bu meselelerin yaşanabildiği bilgisini verdi. Örneğin bir şirket daha evvel perakende alanında faaliyet gösterip buna nazaran NACE kodu kaydı yaparken daha sonra faaliyet alanına ihracat ya da üretimi de eklemiş olabiliyor. Fakat hali hazırdaki sistemde üretim yapmasına karşın NACE kodunda yer almıyor. Akla gelen bir öbür mevzu ise daha evvelki tam kapanmada neden bu sıkıntıların yaşanmadığı konusu oldu. Tekrar bölüm temsilcileri birinci kapanmada ihracatın da büsbütün durma noktasına geldiği için mümessil ve dış ticaret şirketleri ile ilgili sorun yaşanmadığını, müsaade evraklarının ise şirketlerin kendilerinin hazırlaması nedeni ile külfet yaşanmadığını lisana getirdi. Öte yandan 1 Mayıs prestiji ile 700 bine yakın çalışan sistemden çalışma evrakı alabildi. Sistemde yaşanan çok yoğunluk nedeniyle makul aralıklarla çalışma müsaade evrakı alma konusunda aksiliklerle karşılaşılırken, buna tahlil olarak EK-1 müsaade evrakının indirilerek doldurulması ile alternatif bir sistem sağlanıyor.

“NACE kodları tutmuyor”

Muafiyet kapsamında yer alan meslek kümesi çalışanları,İçişleri Bakanlığı e-başvuru sistemi üzerinden “görev belgesi” müracaatında bulunuyor. Ege Giysi Sanayicileri Derneği Lideri Hayati Ertuğrul, “Sokağa çıkma kısıtlamasından muaf olmak için meslek kodları var. Ancak üretici/imalatçı olduğu halde NACE kodları tutmadığı için doküman düzenlenemiyor. Bizim 200’ün üzerinde çalışanımız var. Süreç yapmaya çalıştık hiçbir sonuç alamadık. E-devlet vasıtası ile doküman alınması çok güç. Ek-1 diye süreksiz bir form var. O formu doldurup yönetim edeceğiz lakin ondan sonrasıyla ilgili büyük bir dert yaşayacağımız ortada. Bununla ilgili İzmir Valiliği’ne müracaatta bulunduk. Ancak onlar da bu iş ile ilgili müspet bir dönüş yapmadılar” diye konuştu.

Çalışma izinlerine sıkı denetim

Tam kapanma sürecinde muafiyet kapsamındaki dal çalışları, çalışma izni/görev evraklarını e- devlet üzerinden İçişleri Bakanlığı e-başvuru sisteminden temin edebiliyor.

Ayrıyeten tam kapanma sürecinin birinci günlerinde yoğunluktan kaynaklanan mağduriyetlerin önüne geçilmesi için muafiyet kapsamındaki iş yerleri tarafından el yazsıyla doldurulan çalışma izni/ misyon dokümanlarının 2 Mayıs Pazar günü saat 24.00’e kadar geçerli olması sağlandı.

Adapsız ve yetkisiz doldurmayı önlemek için kontroller sıkılaştırıldı

Salgının seyrinin denetim altına alınması gayesiyle uygulanan tam kapanma sürecinin muvaffakiyetle sonuçlanması için kontrollerini sıkılaştıran İçişleri Bakanlığı, manuel olarak doldurulan çalışma izni/ vazife evraklarına yönelik de denetimlerini artırdı.

Kontrollerde dokümanların fotoğrafı çekilerek, sisteme yükleniyor

Kontrollerde durdurulan şahısların zarurî hallerde el yazısıyla doldurdukları çalışma izni/görev dokümanları; kolluk üniteleri tarafından fotoğrafı çekilerek sisteme yükleniyor.

Yapılan sorgulamalarda, belgeyi ibraz eden kişinin muafiyet kapsamında olmadığı halde sokağa çıktığı, yetkisi olmadığı halde yöntemsiz evrak doldurduğunun tespit edilmesi halinde ise cezai süreç uygulanıyor.

881 bin 639 doküman düzenlendi

Tam kapanma sürecinde, e-başvuru sistemi üzerinden muafiyet kapsamında bulunan 697 bin 599 kişi, çalışma müsaadesi dokümanı alırken, e-başvuru ve Alo 199 üzerinden 184 bin 40 kişi, seyahat müsaade dokümanı aldı.

3 binden fazla yatırım teşvik belgesi verildi

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, yılın birinci 3 ayında sabit yatırım meblağı 50 milyar 252 milyon lira olan 3 bin 124 proje için yatırım teşvik dokümanı düzenledi.

Edinilen bilgiye nazaran, Bakanlığın ocak, şubat, mart aylarında güç, hizmetler, imalat, madencilik ve tarım dallarında verdiği 3 bin 124 yatırım teşvik evrakıyla 83 bin 162 şahsa istihdam sağlanması öngörüldü.

Yılın birinci çeyreğinde hazırlanan teşvik evrakının 3 bin 11’i yerli, 113’ü ise yabancı sermaye için düzenlendi. Yerli sermaye için verilen dokümanlarla 46 milyar 112 milyon liralık sabit yatırım planlanırken bu sayede 78 bin 7 kişinin istihdam edilmesi hedeflendi.

Bu devirde yabancı sermaye için verilen dokümanlarla de 4 milyar 140 milyon liralık sabit yatırım ve 5 bin 155 kişinin istihdamı öngörüldü.

Bakanlık, bölgesel, genel ve stratejik yatırım alanlarının olduğu 3 dayanak sınıfında yatırım teşvik dokümanı düzenledi. Bölgesel takviye sınıfında 1859 teşvik evrakı verilirken, 34 milyar 140 milyon liralık sabit yatırım yapılması ve 66 bin 484 kişinin istihdam edilmesi planlandı.

Genel dayanak sınıfında ise 1261 yatırım teşvik dokümanı düzenlenirken, 15 milyar 666 milyon liralık yatırım ve 16 bin 167 kişinin istihdamı hedeflendi.

Stratejik yatırımlar alanında yalnızca yerli sermayeye verilen 4 teşvik evrakıyla 444 milyon liralık sabit yatırım yapılması ve 511 kişinin istihdam edilmesi öngörüldü.

Doküman verilen bölümler

Bakanlık en çok imalat dalı alanında teşvik evrakı düzenledi. Bu devirde kelam konusu alanda 2 bin 328 evrak hazırlanırken, bunlarla 37 milyar 393 milyon liralık sabit yatırım ve 68 bin 421 kişinin istihdamı maksadı konuldu.

İkinci sırada yer alan hizmet dalında 6 milyar 596 milyon liralık sabit yatırım için 325 teşvik dokümanı verildi ve 9 bin 459 kişilik istihdam hedeflendi.

Hizmetler kesimini 2 milyar 701 milyon liralık sabit yatırım fiyatıyla güç bölümü izledi. Bu alanda 155 yatırım teşvik dokümanı düzenlenirken, 1025 kişilik istihdam planlandı.

Madencilik kesimine, sabit yatırım fiyatı 2 milyar 223 milyon lira olan 71 evrak verildi ve 1997 kişilik istihdam sağlanması öngörüldü.

Kelam konusu periyotta tarım bölümü için de sabit yatırım fiyatı 1 milyar 340 milyon lira olan 245 doküman düzenlendi ve bu projelerle 2 bin 260 kişilik istihdam hedeflendi.

Ticaret sicili belgesi, elektronik ortamda alınmaya başladı

MERSİS üzerinden elektronik doküman uygulaması, 5 Nisan’da 238 ticaret sicili müdürlüğünün tamamında devreye alındı. Hususa ait açıklama yapan Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, “Ticaret sicili evrakları, artık ülkemizin tamamında Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden elektronik ortamda temin edilebilecek” açıklamasını yaptı.

Pekcan, Twitter hesabından paylaştığı iletisinde, MERSİS üzerinden yürütülen ticari süreçlerin kapsamını genişletmeye devam ettiklerini belirterek, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) iş birliğiyle başlattıkları MERSİS üzerinden elektronik doküman uygulamasının 5 Nisan 2021 prestijiyle 238 ticaret sicili müdürlüğünün tamamında devreye alındığını bildirdi.

Ticaret sicili müdürlüklerine fiziki müracaat ile alınabilen ticaret sicili tasdiknamesi, iflas ve konkordato dokümanı, merkez nakli dokümanı, durum evrakı üzere ticaret sicili dokümanlarının artık Türkiye’nin tamamında MERSİS üzerinden elektronik ortamda temin edilebileceğini vurgulayan Pekcan, “Ticarette dijitalleşmeye, ticari süreçlerin daha kolay, şeffaf, süratli ve inançlı bir formda gerçekleştirilmesine ve ticaret sicili müdürlüklerimizin performans ve hizmet verimliliklerinin artırılmasına katkı sağlayacak bu uygulamanın iyi olmasını diliyorum” değerlendirmelerinde bulundu.

MERSİS, 238 ticaret sicili müdürlüğünün tamamında devreye alındı

Ticaret Bakan Ruhsar Pekcan, ticaret sicili evraklarının tüm Türkiye’de elektronik ortamda temin edilebileceğini duyurdu. Pekcan, Twitter hesabından yaptığı açıklamada, MERSİS üzerinden yürütülen ticari süreçlerin kapsamını genişletmeye devam ettiklerini belirterek, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) iş birliğiyle başlattıkları MERSİS üzerinden elektronik evrak uygulamasının 5 Nisan 2021 prestijiyle 238 ticaret sicili müdürlüğünün tamamında devreye alındığını bildirdi.

Ticaret sicili müdürlüklerine fiziki müracaat ile alınabilen ticaret sicili tasdiknamesi, iflas ve konkordato dokümanı, merkez nakli evrakı, durum dokümanı üzere ticaret sicili dokümanlarının artık Türkiye’nin tamamında MERSİS üzerinden elektronik ortamda temin edilebileceğini vurgulayan Pekcan, “Ticarette dijitalleşmeye, ticari süreçlerin daha kolay, şeffaf, süratli ve inançlı bir halde gerçekleştirilmesine ve ticaret sicili müdürlüklerimizin performans ve hizmet verimliliklerinin artırılmasına katkı sağlayacak bu uygulamanın güzel olmasını diliyorum.” değerlendirmelerinde bulundu.

Tofaş ve Toyota’dan milyar dolarlık ihracat taahhüdü

Mart’ta 100 milyon dolar ve üzerinde ihracat taahhüdüyle 9 adet DİR evrakı düzenlendi. Mart’ta en yüksek ihracat taahhüdü 1 milyar 454 milyon dolar ile Tofaş’tan gelirken, şirket bu ihracatı gerçekleştirmek için 933 milyon 317 bin dolarlık ithalat yapacak.

İhracat taahhüdünde otomotiv farkı

Toyota ise 1 milyar 28 milyon dolarlık ihracat taahhüdü ile 454 milyon dolarlık ithalat yapacak. Mart ayında BSH Konut Aletleri 3 başka doküman ile 927 milyon doların üzerinde ihracat taahhüdüyle 307,8 milyon dolarlık ithalat gerçekleştirecek. Bu devirde Şölen Çikolata 305 milyon dolarlık ithalata karşılık 79.1 milyon dolarlık ithalatı için, Man Türkiye 223 milyon dolarlık ihracata karşılık 138.9 milyon dolarlık, Aksa Jeneratör 124.4 milyon dolarlık ihracata karşılık 96.6 milyon dolarlık ve Tut Metal 115.9 milyon dolarlık ihracata karşılık 77 milyon dolarlık ithalat için Dahilde Sürece Müsaade Evrakı aldı. Öte yandan Mart ayında verilen DİR dokümanlarında 100 milyon dolar ve üzeri doküman alan firmaların öngördüğü toplam ihracat Şubat ayındaki tüm firmaların ihracat taahhüdüne yaklaştı.

DİR’de müracaat artıyor

DÜNYA’nın Ticaret Bakanlığı datalarından hesaplamalarına nazaran Ocak ayında 7 milyar 139 milyon dolarlık ihracat taahhüdüne karşılık 3 milyar 855 milyon liralık, Şubat’ta da 4 milyar 818 milyon dolarlık ihracat taahhüdü karşılığında 2 milyar 656 milyon dolarlık ithalat için müsaade evrakı düzenlenmişti.

Dahilde sürece rejimi kapsamında yapılan ihracat, genel ihracatın yaklaşık yüzde 42’sini oluşturuyor.

İstanbul’da hurda ve ikinci el eşya için yeni karar

İstanbul Valiliği, hurda ve ikinci el materyal alım satımlarında riayet edilmesi gereken konulara dair duyuru yayımladı.

Duyuruda, şahısların ve toplumun refah, huzur ve memnunluğunu sağlamanın, temel hak ve hürriyetlerini muhafazanın devletin asli vazife ve sorumluluklarından olduğu belirtildi.

Duyuruda, devletin başta kolluk kuvvetleri olmak üzere misyonlu tüm kurumları vasıtasıyla toplumda huzur ve sükunu bozan her türlü cürüm ve suçluyla çaba ettiği, vatandaşların günlük hayatlarının aksama ve külfet olmaksızın idamesine ait her türlü önlemi aldığı vurgulandı.

Vatandaşlar için maddi ve manevi ziyanlara, şahısların kendilerini inançta hissetmemesine ve cürüm korkusunun artmasına neden olarak genel asayişi olumsuz etkileyen hırsızlığın, kolluk ünitelerince alınan tedbirler ve olayların aydınlatılmasında gösterilen uğraşlar sayesinde son periyotlarda azalma eğiliminde olsa da Türkiye’de en sık karşılaşılan asayiş olayları ortasında yer aldığı aktarılan açıklamada, şunlar kaydedildi:

“Hırsızlık kabahatine husus eşyanın ikinci el piyasasında alım satımı hırsızlığın neden olduğu maddi manevi ziyanları artırmakta ve isimli ünitelerce olayların aydınlatılmasını engelleyebilmektedir. Hata eşyasının satın alınması yahut kabul edilmesi 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda bir hata olarak yer almakla birlikte çalıntı eşyaların çabuk el ve yer değiştirmesi, ikinci el piyasasında rastgele bir kayıt tutulmadan ve evrak olmadan alış satışının yapılabilmesi çalıntı eşyalara ulaşılmasını ve şüphelilerin tespitini zorlaştırmaktadır.”

Getirilen yeni kurallar

Duyuruda, hırsızlık hatasına husus eşyanın ikinci el piyasasında satışının önlenmesi, bir menfaat temini açısından cazip bir yol olarak görünmesinin önüne geçilmesi, hırsızlık olayları sonrası elde edilen eşyanın tespiti üzerine olayın aydınlatılması, şüphelilerin tespiti, yakalanması ve kamu sisteminin korunması gayesiyle yer verilen hususlar şu formda sıralandı:

“- Hurda alım ve satımı üzerinden faaliyet gösteren hurda satan ve satın alan kişi/kişilerin kimlik ve adres bilgilerini, eşya ölçü ve özelliklerini belirtir İkinci El Materyal Alım Satım Belgesi’nin tanzim edilmesi,

– Elektronik eşya ve beyaz eşya olarak tabir edilen (cep telefonu, bilgisayar, tablet, fotoğraf makinesi, televizyon, buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, akü, bakır materyal vb.) eşyaları ikinci el olarak alım ve satım üzerine faaliyet gösteren iş yerlerinde eşyayı satan ve satın alan kişi/kişilere ilişkin kimlik ve adres bilgileri ile alışveriş sürecini gerçekleştirdiği tarih bilgilerinin, eşya ölçü ve özelliklerini belirtir İkinci El Gereç Alım Satım Belgesi’nin tanzim edilmesi yahut eşya ile ilgili fatura alınması, kolluk kuvvetleri tarafından istenilmesi durumunda formun yahut faturanın ibraz edilmesi,

– İkinci el eşyaların alım/satımı sırasında birinci fatura yahut evrakın ibraz edilmesi,

– Hurda ve ikinci el eşya alım satımlarının kayıt altına alınması, işletmeler tarafından envanter listesinin tutulması,

– Hurda ve ikinci el eşya alım satımı yapan iş yeri ve işletmelerin iç ve dış kısmına güvenlik kamera ve kayıt sisteminin kurulması,

– Seyyar hurdacılık yapan şahısların Mahalli Yönetimler yahut Etraf ve Şehircilik Vilayet Müdürlüğünden gerekli dokümanları alması ve istenildiği durumlarda yetkililere ibraz etmesi,

– 18 yaşından küçük şahıslara, yanlarında vasileri bulunmadığı sürece eşya alımı ve satımı yapılmaması,

– Tanzim edilen İkinci El Materyal Alım Satım Evrakının 1 yıl müddet ile saklanması, konularına riayet edecektir.”

Başta kolluk, zabıta üniteleri olmak üzere yetkili ünitelerce kontrol faaliyetlerine yük verileceği, yapılan kontroller sırasında bilakis hareket edenlerin tespit edilmesi halinde belirtilen mevzuat kararları çerçevesinde isimli ve idari süreçler yapılarak, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 32. unsurunda öngörülen idari para cezasının uygulanacağı belirtilen duyuruda, kararın yayım tarihinden itibaren yürürlüğe gireceği bildirildi.