İcra ve İflas Kanunu’nda değişiklik içeren kanun teklifi Komisyon’da

CHP İstanbul Milletvekili Zeynel Emre, komitenin Türkiye’de adalete ait yaşanan zahmetlerin konuşulacağı en değerli yerlerden birisi olduğunu belirterek, “Yargıya ait çok majör, besbelli, büyük sorunlar var ve her geçen gün de buradaki sorunların sonuçlarıyla karşı karşıya kalıyoruz.” dedi.

Anayasa’nın ikinci hususunun hukuk devletinin varlığına işaret ettiğini ve Türkiye’nin demokratik bir hukuk devleti olduğundan bahsettiğini anımsatan Emre, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Yine, Anayasa’mızın 10’uncu unsuru eşitlikle ilgilidir, kanunlarımıza baktığımızda tüm vatandaşlarımızın yargı karşısında eşit haklara sahip olduğu yazılıdır lakin fiilen şöyle bir durumla karşı karşıyayız: Türkiye’de herkese eşit hukuk yok, şahsa özel hukuk var. Çok önemli savlar var. Argüman sahibinin kriminal bir kişi olup olmaması, çeşitli kabahatlere karışıp karışmaması, ferdî saiklere sahip olup olmaması başka bir tartışma konusu lakin yer, yer, tarih ve gerçekleşen fiillerle ilgili hata ikrarları var halihazırda. İki eski milletvekilinin içinde bulunacağı biçimde çok somut bir örnek vereyim: Biri, bir adam yaralama, karakolda birinin dövdürülmesi, bir başkası de basına ilişkin bir binanın basılması aksiyonu. Yani bunu kimlerin azmettirdiğini ve nasıl organize ettiğini aleni söylüyor ve ‘Baz istasyonlarından, ilgililerden aslında bunlar çıkar’ diyor. Artık, bunun üzere somut, elle tutulur onlarca sav var ve hiç ayrım yapmadan kesinlikle Cumhuriyet savcılıklarınca bunlar soruşturulmalıdır, kamuoyu da bu bahiste aydınlatılmalıdır.”

HDP Ağrı Milletvekili Abdullah Koç, Türkiye’de ikili bir hukuk sisteminin olduğunu savundu.

Anayasa’nın ve temel maddelerin rafa kaldırıldığına ait açıklamalarda bulunduklarını anımsatan Koç, “Bu ülkede 17 bin faili meçhul yaşandı ve hiçbirisi bugüne kadar aydınlığa kavuşturulmadı. 5 bin köy boşaltıldı, yüzlerce Kürt iş insanı, demokrat, aydın muharrir maalesef faili bizce belirli faili meçhul cinayetlere maruz kaldı ve yüzbinlerce insanımızı kaybettik. O denli bir evreye geldik ki neredeyse bu cins cezasızlıkla sonuçlanan olaylar adeta Türkiye’nin son 40 yılının tarihini oluşturdu.” diye konuştu.

YETERLİ Parti Antalya Milletvekili Hasan Subaşı, Susurluk periyodunda yaşananlara değinerek, “Bugün tahminen daha fazlasını yaşıyoruz. Tekrar siyaset, mafya ve ticaret ilgilerinin iç içe olduğu günleri yaşıyoruz. Bunlar söyleniyor, konuşuluyor. İşin enteresan ve keder verici tarafı organize kabahat örgütü lideri denilen bir kişiyi milyonlar merakla izlerken bunun karşısında yanıt veren İçişleri Bakanı tahminen de onun onda biri kadar ilgi çekmedi. Bunların üzerinde çok önemli düşünmemiz gerekiyor.” sözünü kullandı.

Milletvekillerinin konuşmalarının akabinde teklifin tümü üzerindeki görüşmeler tamamlandı. Komite, teklifin hususlarının görüşülmesine yarın devam edecek.

Tahvile garanti fonu fırsat yaratabilir

Hüseyin KOYUNCUOĞLU

Türkiye’de bu yıl halka arzlara ağır ilginin akabinde sermaye piyasalarının güçlendirilmesine yönelik bölümde büyük heyecan yaratan bir adım daha atılıyor. Yatırım ve finansman piyasalarının çeşitlendirilmesini sağlayacak Tahvil Garanti Fonu için hükümet çalışmalara başladı. Tahvil piyasalarını hareketlendirecek Fon ile yatırımcı inancının artırılması ve şirketler için tahvil kanalıyla borçlanmanın özendirilmesi hedefleniyor. Tahvil Garanti Fonu’nun nasıl kurulacağı ve işleyeceğine dair şimdi ayrıntılı bir bilgi kamuoyuyla paylaşılmasa da Ankara’da çalışmalar hızlanırken ve Fon’un çok yakında kurulması bekleniyor.

Tahvili çıkaran şirketin temerrüde düşmesi durumunda yatırımcıların parasının bir kısmının Tahvil Garanti Fonu teminatına alınacak. Garantinin ne kadar yahut hangi oranda olacağı, nasıl işletileceği TBMM’deki çalışmalar sonucunda aşikâr olacak. Türkiye’de çok da faal olmayan ve şirketlerin finansman kanalları ortasında düşük hisseye sahip olan tahvil piyasasına yatırımcı ilgisinin artması, şirketlerin finansman kaynağı olarak tahvillere yönelimini artırabilir. Yatırımcı inancı ve ilgideki artışla birlikte bilhassa de küçük hacimli şirketlerin tahvil piyasalarına yönelmesi beklenebilir. Lakin şirket tahvillerine ilginin artması için ekonomik konjonktür ve piyasaların da yatırımcıları desteklemesi gerektiği aşikâr…

Aslan hissesi yatırım fonlarında

Pekala şirket tahvillerinde mevcut durum nasıl? Merkez Bankası tarafından açıklanan son menkul değer istatistiklerine nazaran, Türkiye’de şirket borçlanma senetlerinin piyasa bedeli bakımından büyüklüğü yaklaşık 135 milyar 278 milyon lira düzeylerinde. 135.3 milyar liralık şirket tahvilinin yüzde 98,34’üne tekabül eden 133 milyar 28 milyon lirası yerli yatırımcının elinde bulunurken kalan yaklaşık 2.2 milyar liralık kısım yabancı yatırımcıların portföyünde yer alıyor.

Şirket tahvilleri piyasasında yerli yatırımcı kümesinde en büyük alıcılar yatırım fonlarından oluşuyor. Yerli yatırım fonlarının portföyünde 56 milyar 998 milyon liralık şirket tahvili bulunuyor. Bu sayı toplam tahvil piyasasının yüzde 42,13’üne denk geliyor. İkinci sırada ise 23 milyar 443 milyon liralık hacimle ferdi yatırımcılar bulunuyor. Ferdi yatırımcıların tahvil piyasasındaki hacmi yüzde 17,33. Tahvil piyasalarında öteki büyük alıcılar olarak sigorta ve ferdî emeklilik şirketleri ile bankalar olarak sıralanıyor.

Tahvillerin birden fazla kısa vadeli

Şirket tahvillerinde kalan vadelere nazaran dağılıma bakıldığında hayli kısa vadeler dikkat çekerken ise 1 yıla kadar vadeli tahviller ağır basıyor. 135 milyar liralık piyasa bedeline sahip tahvil piyasalarında 94 milyar 624 milyon liralık tahvilin kalan vadesi 1 yıl ve daha az. Yani bu toplam hacmin yüzde 70’i manasına geliyor. Kalan vadesi 2 yılın üzerinde olan şirket tahvili fiyatı ise yalnızca 26.7 milyar lira.

Tahvil garanti fonu için ekonomistler ne düşünüyor?

Firmaların tahvil ihracı teşebbüsleri artabilir

Dünya Müellifi ve Piri Reis Üniversitesi Rektör Yardımcısı Erhan Aslanoğlu: Tahvil Garanti Fonu’nun kurulması, Türkiye’de sermaye piyasalarının gelişimine katkıda bulunabilecek bir teşebbüs. Türkiye’de gerçek kesimin finansman gereksinimi büyük oranda banka kredileri yoluyla gerçekleşiyor. Son devirde, pay senedi piyasasında halka arzlar artmaya başlasa da firmaların pay ve tahvil ihracı yoluyla sağlayabildiği kaynağın hissesi hala çok düşük. Ülke derecelendirmesinin düşük olması, risk priminin, CDS üzere oranların yüksek olması, gerçek bölümün iç ve dış kaynak bulmasını hem zorlaştırıyor hem de çok maliyetli kılıyor. Şimdi ayrıntıları aşikâr olmasa da, bu türlü bir garanti fonunun kurulması kimi firmaların tahvil ihracı teşebbüslerini arttıracaktır. Bununla birlikte, yüksek enflasyon, kayıt dışı iktisadın yaygınlığı, kurumsallaşamamış firma yapıları üzere faktörler çok sayıda firmanın tahvil ihracı istekliliğini bastırma potansiyeli barındırıyor. Tasarruf yetersizliği olan bir ülke olarak, bilhassa yabancı ilgisi fonun makroekonomik tesirleri açısından kıymetli olacaktır. Büyük oranda kendisini garantileyen Devlet İç Borçlanma Senetleri piyasasında yabancı hissesinin son yıllarda daima düşerek yüzde 5’lerin altına geldiğini düşünecek olursak, bu türlü bir fonun özel bölüm tahvillerine olan talebi arttırması açısından da ihtiyatlı varsayımlarda bulunmamız gerekiyor. Global iktisatta gelişmiş ülke firma tahvillerinin bile vakit zaman çok büyük bedel kayıpları yaşadığını, uzun vadeli yatırımcıların bu cins tahvillere ihtiyatlı yaklaştığını unutmamak gerekiyor. 2008 krizi sonrası gelişmiş ülkelerde oluşturulan bu tıp garantilerin tahvil risk primlerini düşürmekte olumlu sonuçlar verdiğini izledik. Türkiye Garanti Fonunun da olumlu katkısını beklemek gerekiyor. Fonun yapısı, finansman kaynakları, idaresi üzere ayrıntılar ortaya çıktıkça daha yeterli yorumlayabileceğiz. Bilhassa pandemi periyodunda yeterli performans gösteren ve bunu arttırmaya aday olan imalat sanayi firmaları için bu fon güzel bir imkan yaratabilir. Bu katkı, iklim değişikliği ile kaçınılmaz hala gelen yeşil dönüşüm yatırımlarının finansmanında daha da artabilir.

Artan kişisel yatırımcı ilgisi bu alanda da görülebilir

MARBAŞ Menkul Kıymetler Genel Müdür Yardımcısı Soner Kuru: Tahvil garanti fonunu sermaye piyasalarının güçlenmesi ve derinleşmesi ismine çok kıymetli buluyoruz. Bu fon sonucunda gerçek bölüm şirketlerimizin finansmana erişim alternatiflerinin genişlemesini ve finansman maliyetlerinin düşmesini bekliyoruz. Mevcut durumda şirketlerimizin en değerli finansman kaynağı banka kredileri olarak görünüyor, bunun yanı sıra son periyotta artan halka arzlar da şirketlerin finansmana erişimleriyle ilgili değerli bir alternatif oldu, lakin tahvil ihraçları ile borçlanma formülünün, Türkiye’de bilhassa gelişmiş ekonomilere kıyasla bir ölçü geride kaldığını görüyoruz. Bu fon ile buradaki açığın kapatılacak olması, bu piyasanın derinleşmesi şirketlerimiz ismine değerli bir katkı olacak. Fon, tasarruf sahipleri açısından da tahvilini satın aldığı şirketin temerrüt riskinin yönetilmesi noktasında avantaj oluşturacak, özel kesim tahvillerine olan ilgiyi arttıracak. Bu kapsamda son periyotta sermaye piyasalarına yönelik olarak artan ferdi yatırımcı ilgisinin burada da kendisini göstermesini bekliyoruz.

Turizmde ‘son dakika satışı’ beklentisi

Türkiye Otelciler Federasyonu Lider Yardımcısı Tacettin Özden, COVID-19 salgını konusunda geçen yıl edindikleri deneyimlerle otellerin yeni döneme hazır olduğunu belirtti.

Bu dönem daha çok Polonya, Ukrayna, Bulgaristan ve Romanya’dan gelen turistleri konuk etmeye başladıklarını söz eden Özden, öbür Avrupa ülkeleri pazarlarında ise şimdilik durağanlık olduğunu aktardı.

Hadise sayılarının düşüşe geçmesi konusunda herkesin birlikte çaba etmesi gerektiğini aktaran Özden, “Sayın Cumhurbaşkanımızın söylediği 5 bin hadise gayesine inebilirsek, Avrupa ülkeleri seyahat kızılay escort
kısıtlamalarından Türkiye’yi muaf tutacaktır diye düşünüyorum.” halinde konuştu.

“Bu sene biraz daha son dakika satışlarıyla gideceğiz”

Özden, tatil yapmak isteyenlerin Türkiye’ye gelme konusunda kaygılarının olmadığını gözlemlediklerini lisana getirerek, şöyle konuştu:

“Eski konuklarımızla maille irtibat halindeyiz. Daha evvelce rezervasyon yaptıranlar var. Geçen sene gelemeyip rezervasyonlarını bu yıla devredenler var. Herkes Türkiye’ye gelmek istiyor. Tatili ve seyahati beşerler çok özledi. Uçak bileti alıyorlar, sonradan iptal oluyor, cins satın alıyorlar, eryaman escort
iptal oluyor ve tatil programları değişiyor. Birçok insan da açıkçası rezervasyon için şu an bekliyor. Biraz daha normalleşsin istiyorlar. Oteller büsbütün hazır. Dal çok hazır ve çok dinamik.”

Bölümde şu an belirsizliğin olduğunu kaydeden Özden, bu sene son dakika satışlarının daha çok olmasını beklediklerini söyledi.

Tam kapanma uygulamasıyla hadise sayılarının düşmesinin turizm dönemi için umut verici olduğunu belirten Özden, olay sayıları düştükçe rezervasyon sayısının çok daha süratli artacağını demetevler escort
düşündüklerini söz etti.

Özden, “Vaka sayıları düşerse dönemin haziranın ortalarına gerçek toparlanacağını ve 2020’den daha âlâ bir dönem olacağını düşünüyoruz. Sayın Bakanımızın ’20 milyar dolar turizm geliri, 30 milyon kişi’ halinde koyduğu bir gaye vardı. Olağanlaşmaya çok geç kalmadan dönersek bu sayıları yakalayabileceğimizi düşünüyorum.” sözlerini kullandı.

“Biz hazırız ve konuklarımızı bekliyoruz”

Kuşadası Turizm Derneği Lideri Bülent İlbahar ise “17 günlük tam kapanmanın akabinde ümidimiz arttı zira olay sayıları sahiden düştü ama beklediğimiz sayılara daha tam ulaşmadı. Bu pandemiden kurtulmamız lazım. Temmuz, ağustos ve eylülde hareketlenme bekliyoruz. Bu 3 ayda iş yaparsak en azından masraflarımızı çıkarırız. Otellerimizin bir kısmı haziran başında açılacak. Biz hazırız ve konuklarımızı bekliyoruz. Bu 3 ayda otellerin dolacağını ümit ediyoruz.” diye konuştu.

Rus aşısı ve Rusya’dan uçuşlarla ilgili takvim belirlendi

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy ile birlikte Moskova’da havalimanında açıklamalarda bulunan Kalın, Türkiye’nin Rusya ile çok kapsamlı bir ilgi ağı bulunduğunu hatırlatarak görüşmelerde ikili münasebetleri ve bölgesel hususları etraflı biçimde ele aldıklarını belirtti.

Bu kapsamda ticari ilgilerden turizme, güç iş birliğinden Karabağ, Libya ve Suriye’ye kadar çok geniş perspektifte görüşmeler gerçekleştirdiklerini lisana getiren Kalın, “Bu ikili bağlantıların düzeyine yakışır bir biçimde, bilhassa bugün aşı ve turizm ile ilgili bahislerde, Sayın Bakanımız çok doyurucu ve kapsamlı bir sunum yaptı. Rus mevkidaşları da bunun notunu aldı” sözünü kullandı.

Rus yetkililerin, Türkiye’deki kapanma, şimdiki kademeli açılma ile ilgili süreci ve hadise sayılarını yakından takip ettiğini aktaran Kalın, “Alınan önlemler sonuç veriyor. En yakın müddette hem Rus aşısının Türkiye’ye gelmesiyle ilgili hem de turizm döneminin, uçuşların başlaması ile ilgili atılacak adımlar ve sürecin hızlandırılması bahislerinde mutabakat sağladık. Önümüzde, yakın vadede bir takvim var. Atılacak adımları, birlikte yakın bir biçimde takip edeceğiz” diye konuştu.

Rusya heyet gönderecek

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy da Türkiye’nin hava trafiğinin tekrar açılmasıyla ilgili taleplerinin Rusya tarafından olumlu karşılandığını belirterek “Sadece yerinde gözlemleyip en son kararı vermek için biraz müddet istediler.” dedi.

Ziyareti kapsamında Sputnik V aşısının Türkiye’ye sevkiyatıyla ilgili hususları ele aldıklarını anlatan Ersoy, “Sputnik V aşısını Türkiye’ye öngörülenden daha süratli ve daha ağır bir kapasiteyle nasıl getirebiliriz, bununla ilgili taleplerimizi ilettik” diye konuştu.

Rus yetkililerin kelam konusu talepleri değerlendirip farklı seçenekler üzerinde çalışıp tekrar dönüş yapacaklarını belirten Ersoy, “Daha fazla ölçüde Sputnik V aşısını daha kısa müddette nasıl teslim edebilirler, ne tıp alternatifler geliştirebilirler, bizi bu hafta içerisinde bilgilendireceklerini söylediler. Mayıs sonu haziran başı, mümkünse bu ay içinde birinci sevkiyatı yapmak istiyorlar. Lakin biz sevkiyat sayılarının artırılmasını ve hızlandırılmasını talep ettik.” sözlerini kullandı.

Türkiye ile Rusya ortasında kısıtlanan hava trafiğine ait de temaslarda bulunduğunu kaydeden Ersoy, “Raporların kıymetlendirilmesi sonucunda bize en kısa müddet içerisinde döneceklerini söylediler. Raporların değerlendirilmesinin akabinde Türkiye’de yerinde gözlemlemeyle ilgili bize çabucak bir ziyaret tarihi verecekler. Çok kısa bir müddette netleşecektir” dedi.

Ersoy, Rus yetkililerin, Türkiye’de düşen yeni tip corona virüs (Covid-19) olay sayılarını ve düzgün gidişatın farkında olduklarının altını çizerek “Vaka sayılarındaki düşüşü, âlâ gidişatı görmemiş olsalardı yerinde gözlemleme talepleri olmazdı. Bizim hava trafiğinin tekrar açılmasıyla ilgili talebimizi olumlu karşılıyorlar. Yalnızca yerinde gözlemleyip sonuncu kararı vermek için biraz mühlet istediler” değerlendirmesinde bulundu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Mısır ve ‘yeni anayasa’ açıklaması

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, cuma namazını kıldığı Üsküdar’daki Hz. Ali Mescidi çıkışında basın mensuplarının gündeme ait sorularını yanıtladı.

Bir gazetecinin azınlık cemaatlerinin temsilcileriyle yapılan iftarda ABD Lideri Joe Biden’ın 1915 olaylarını “soykırım” olarak nitelemesi konusunun görüşülüp görüşülmediğine ait sorusu üzerine Erdoğan, tüm azınlık kümelerinin, dini cemaatlerin önderleriyle bir ortaya gelerek yaptıkları iftarda bilhassa rastgele bir kahırları var mı, yok mu bunları kendilerinden dinleme fırsatını bulduklarını söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Kendilerinin memnuniyetini duymuş olmak olağan ki beni de ayrıyeten mutlu etti. Natürel birçoğuna elimizden geldiğince her türlü dayanağı verdik, veriyoruz. Bundan sonra da vereceğiz. Bunlardan bir tanesi Demir Kilise’yi onlarla bir arada Balat’ta açtık. Artık de Bakırköy’de Süryani cemaatine ilişkin, orada temelini attığımız kilise var. İnşallah 1 yıl içerisinde orası da bitecek, oranın da açılışını yapacağız. Bu süreç içerisinde bu çeşit dini cemaatlerin, azınlıkların nerede rastgele bir muhtaçlıkları varsa bu mevzularda yardımcı olabileceğimizi kendilerine tekrar taahhüt ettik.” diye konuştu.

“İlimde kıskançlık olmaz”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, bir gazetecinin “Geliştirilen aşılar insanlığın ortak malı olacak halde kullanıma sunulmalıdır, demiştiniz. Siz de ‘Tüm ülkelerin kullanım imkanı için üretilen aşıların formülü açıklansın.’ teklifine katılıyor musunuz?” sorusuna şu cevabı verdi:

“İlim tüm insanlığın ortak malıdır. İlimde kıskançlık olmaz. Bu hususta da hele hele insanlığın sıhhatiyle alakalı bu türlü bir mevzuda ‘Bunu biz öğrettik, hasebiyle kimseye vermeyiz.’ üzere bir mantık, anlayış yanlış bir yaklaşımdır. Onun için de biz nasıl ki Çin aşısıyla sürece başladık, bunun dışında Almanların ürettiği, ki bir Türk olan Uğur Beyefendilerin eşiyle bir arada üretmiş oldukları aşıdan birebir formda istifade ediyoruz. Artık de Rus aşısı Sputnik ile alakalı olarak Sayın Putin’le görüşmelerimizi yaptık, oradan da çok önemli oranda bir aşı ülkemize alacağız ve daha sonra da Türkiye’de ortak üretime gireceğiz. Bu türlü bir durum kelam konusu. Kaldı ki ülkemizde de şu anda önemli, ağır bir çalışma var. Eylül-ekim aylarına yetiştirmeyi planladığımız bu çalışmayla da yerli aşımızı inşallah yapacağız. Biz bunları da yalnızca ülkemizde kullanmak değil, tüm dünyada nereden bir talep varsa hepsiyle de paylaşmaya hazır olduğumuzu söylemiş olduk.”

“Tarihten gelen bu birliği yine kazanmak uğraşı içindeyiz”

Erdoğan, Kahire’de Mısır ile Dışişleri heyetlerinin istikşafi görüşmelerine ait soru üzerine, Mısır halkına yönelik halin çok olumlu olduğunu, Mısır halkı ile Türk milletinin tarihe dayalı olan bir birlikteliği bulunduğunu söyledi.

Erdoğan, “Onun için de bir düşman kardeşler olarak değil dost olarak Mısır halkıyla olan tarihten gelen bu birliğimizi tekrar kazanmak, yine devam ettirmenin uğraşı içindeyiz. Daha evvel de söylediğim üzere Mısır halkını zorla Yunan halkıyla birlikte görmek bizi üzer. Onlarla dayanışma içerisinde olduğunu görmek bizi üzer. Bunu da daha evvel zati söylemiştim.” tabirlerini kullandı.

Artık yeni sürecin başladığını ve bu süreç içerisinde evvel istihbarat örgütlerinin görüşmelere başladığını anlatan Erdoğan, daha sonra da Dışişleri Bakanlığı mensuplarının görüşmeler yaptığını, bunun genişleterek ve geliştirerek devam ettirileceğini kaydetti.

Yeni anayasa çalışmaları

Cumhurbaşkanı Erdoğan, yeni anayasa çalışmalarına ait soru üzerine de, yeni anayasayla alakalı vakit zaman MHP Genel Lideri Devlet Bahçeli ile görüşmeler yaptıklarını anımsatarak, şöyle devam etti:

“Kah Külliyede yaptığımız görüşmeler, kah Sayın Devlet Bey’in konutunda yaptığımız görüşmeler. Bu görüşmelerde esasen birçok sıkıntıyı, ülkemizin problemini görüşme imkanı buluyoruz. Bunların ortasında son periyotta de alışılmış yeni anayasayla ilgili mevzuları da görüştük ve hazırlıklarımızı kendileriyle paylaşacağımızı da konuştuk, görüştük. Şu anda onlar muhakkak bir noktaya geldiler ve bu hazırlıklarını da bize aktardılar, gönderdiler. Bizim hazırlığımız da şu anda bitti, bitmek üzere. Bittiği andan itibaren biz de tıpkı biçimde yaptığımız anayasa hazırlığımızı kendilerine takdim edeceğiz. Daha sonra da bunlar üzerinde bir ortak çalışmayı yapacağız. Bununla da kalmayıp muhalefete de takdim edeceğiz. Bununla da kalmayacağız, daha sonra sivil toplum örgütleriyle de yeniden bu yaptığımız hazırlıkları inşallah paylaşmak suretiyle, yani milletin genelinin kabul edebileceği bir yeni anayasayı inşallah çıkartalım istiyoruz.”

Cumhurbaşkanlığı Bağlantı Başkanlığı’nca hazırlanan ve kendisinin 2020 mesaisinin yer aldığı “Aşkınan Koşan Yorulmaz” kitabıyla ilgili değerlendirmesi sorulan Erdoğan, Neşet Ertaş’ın “Aşkınan koşan yorulmaz” kelamını hatırlatarak, kendilerinin de 18-19 yılda aşkla koştuklarını, gece gündüz demediklerini, bütün teşkilatı bu istikamette bilhassa koşmaya sevk ettiklerini lisana getirdi.

Başta eğitim olmak üzere sıhhatte, adalette, emniyette, tarımda, ulaşımda, güçte ve milletlerarası ilgilerde attıkları bu adımlarda aşk ile koştuklarını belirten Erdoğan, şayet o aşk olmaza esasen bütün bu yapıtların yapılamayacağını, Türkiye’nin dört bir yanındaki yapıtların bu aşkla yapıldığını vurguladı.

Erdoğan, eğitimde 76 üniversiteden 207 üniversiteye ulaşıldığını, Türkiye’de üniversitesi olmayan bir ilin kalmadığını belirterek, Hakkari’deki bir gencin üniversite için İstanbul’a gelmesi değil, oradaki üniversitede eğitim ve öğretimini görmesini sağlamak maksadıyla bunları gerçekleştirdiklerini anlattı.

Yeniden Kars, Iğdır üzere öbür vilayetlerde bu maksatla üniversiteler açıldığını tabir eden Erdoğan, onları üniversitesiz bırakmak istemediklerini, batıdaki neyi görüyorsa tıpkı halde de doğudakinin de onu görmesini istediklerini kaydetti.

Sıhhat alanında yapılan çalışmalara da değinen Erdoğan, şöyle konuştu:

“Şehir hastanelerini biz niçin yaptık? Türkiye’den kalkıp da Cleveland’a benim vatandaşım gitmesin. Motamot Cleveland’ın vasfında onun içeriğini kapsamış hastaneleri biz ülkemizde yapalım. Şu anda bizim kent hastanelerimiz bütün bu içeriğe sahip. Hekimlerimiz zati meslek olarak, kalifikasyon olarak buna sahip. Bütün bunlarla bir arada şu anda Türkiye’ye gelen yurt dışından, bilhassa İskandinav ülkeleri, Balkanlar, buralardan gelenler hastanelerimizin tüm bu özelliklerine hayran kalıyorlar. İşte 45 günde biz bu Kovid devrinde yalnızca Yeşilköy Havalimanında 1008 odalı hastaneyi yaptık, bütün donanımlarıyla bir arada. Sancaktepe’de, Samandıra’da birebir biçimde tıpkı kapasitede hastaneyi yaptık. Niçin? Yurt dışından gelenler çabucak uçakla oraya insin, oradan da 5 dakikada hastaneye gitsin. Yeşilköy’e uçakla insin, 5 dakikada hastaneye geçsin. Tüm bunlar Türkiye’nin muasır medeniyetler düzeyinin üstüne çıkmasının imajlarıdır.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ilkokuldan ortaokul, lise ve üniversiteye kadar seviyeyi yükseltmeyi istediklerini ve salgın devrinde her şeyi görüntü konferansla yapmak durumunda kaldıklarını söyledi. Bu süreçte imkanları yaygınlaştırdıklarını belirten Erdoğan, çocuklara, “Senin de bu imkanların var. Artık sen görüntü konferansla bunu takip edebilirsin.” dediklerini ve bunu da başardıklarını aktardı.

Ulaşım alanındaki çalışmalar

Ulaşımda Türkiye’nin dünya ile yarıştığını söyleyen Erdoğan, kelamlarını şöyle tamamladı:

“Göreve geldiğimizde elimizdeki imkanlar ulaşımda muhakkaktı, 6 bin kilometre yol vardı. Artık 28 bin kilometre bizim artık adeta otoyollarımız var, bu kalitede yollar yaptık. İstanbul’u İzmir’e bağladık. Tıpkı halde havalimanlarında sayımız 26 iken artık havalimanlarında da hamdolsun bizler şu anda 50 küsur havalimanına sahip olduk. Bunlar aşkınan koşarsanız yapılabilecek işlerdi ve bunları yaptık. Dış siyasette Türkiye artık kalkıp da birilerinin çekidüzen vermesi gereken bir ülke değil. Tam bilakis Türkiye, dimdik ayakta durabilen bir ülke. Bundan sonraki süreçte de bunu devam ettireceğiz. Tarımda tıpkı biçimde pek güzel bir pozisyondayız ve bunu daima artırmanın çabası içerisindeyiz. Hayvancılıkta çok yeterli bir pozisyondayız, bunu da artırmanın uğraşı içerisindeyiz. Ağır bir çalışmayla geleceğe de hazırlanıyoruz.”

TÜRSAB’dan tam kapanma eleştirisi: Acentelerin muaf tutulmamasının mantıklı bir izahı yok

Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB), Tam Kapanma Önlemleri Genelgesi ve Misyon Evrakı uygulamasındaki yanılgıların Türk turizmine ziyan verdiği belirtildi.

Tam Kapanma Önlemleri Genelgesi ile yabancı turistlerin kısıtlamalardan muaf tutulduğu aktarılan açıklamada, otellerin hizmet vermeye devam ettiği bildirildi.

Turistleri ülkeye getiren ve onları havaalanından alıp oteline götürmek, gezdirmek ve tatili biteni ülkesine geri dönmek üzere otelinden alıp uçağına bindirmekle misyonlu seyahat acentelerinin bu hizmetlerini veremediği aktarılan açıklamada, şunlar kaydedildi:

“Seyahat acentesinden hizmet satın almış turistler, satın aldıkları hizmete ulaşamıyor ve tatilleri zehir oluyor. İçişleri Bakanlığı, Tam Kapanma Önlemleri Genelgesi’nde yabancı turistlere hizmet verecek seyahat acentelerini muafiyet listesine eklemediği üzere, e-devlet üzerinden yapılacak ve kısıtlamada vazifesini yapacak şahıslara verilecek Misyon Evrakı müracaatında otel çalışanlarına ait tarif varken, seyahat acentelerin faaliyet alanı ‘muaf olmayan işler’ kapsamında bedellendiriliyor. Bu nedenle seyahat acentelerinin müracaatları reddediliyor, turistler tipe çıkamıyor, otellerine gidemiyor.

TÜRSAB, daha evvelce olduğu üzere, kısıtlama devirlerinde ve en son Tam Kapanma Önlemleri Genelgesi ile ilgili İçişleri Bakanlığına yabancı turistlere hizmet verecek seyahat acentelerinin kısıtlamalardan muaf olmaları konusunu hatırlatan, talep eden çok sayıda müracaat yapmış olsa da bu müracaatlara bugüne kadar bir karşılık alamamıştır.”

TÜRSAB’ın birebir müracaatları, Kültür ve Turizm Bakanlığına da yaptığı bildirilen açıklamada, İçişleri Bakanlığı ile görüşülerek bu sorunun çözümlenmesi talebine karşılık alınamadığı kaydedildi.

Açıklamada, “Çok sayıda iş kolu çalışanı kısıtlamalardan muaf tutulurken, yabancı turistlerin tüm kısıtlamalardan muaf olduğu her düzenlemede yer alırken, bu turistlere hizmet verecek seyahat acentelerinin muafiyet kapsamı dışında değerlendirilmesinin mantıklı bir izahı, savunulacak bir tarafı da yoktur. Açık olan, bu uygulamadan; bedelini ödedikleri hizmetleri alamayan yabancı turistler ve cins operatörlerinin ülkemize itimadının sarsılacağı, bundan da Türk turizminin ziyan göreceğidir.” sözleri kullanıldı.

“Muafiyet hakkına seyahat acentelerini de dahil etmelidir”

Kısıtlamanın ikinci gününde Antalya’dan, Marmaris’ten, İstanbul’dan yükselen şikayetlerin, bu yanlıştan dönülmemesi halinde turizm dönemini başlamadan yaralayacak manzara ve haberlerin kısıtlama sürecinin sonuna kadar çığ üzere artacağını gösterdiği belirtilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

“İçişleri Bakanlığı, kendi içinde çelişkili bu uygulamaya son vererek yabancı turistlere hizmet edecek seyahat acentelerine ve görevlilerine kısıtlama müddetince çalışabilme imkanını sağlamalı ve çok sayıda bölümle birlikte turizm kesiminde otellere tanınan muafiyet hakkına seyahat acentelerini de dahil etmelidir. Aksi takdirde seyahat acentelerinin telafisi mümkün olmayan ziyanlara uğramasına neden olacak bu uygulamalar, turizm dalında 2021 yılının da kayıp olmasına neden olacaktır.”

Türkiye, derin teknolojilerde kendi modelini bulmalı

Gülseren Üst POLAT – Deniz KILINÇ

Bir sonraki sanayi ve bilgi ihtilali dalgasının merkezinde olması beklenen derin teknolojiler yani “deep tech” günümüzün en değerli teknoloji akımı. “Akım” sözünü kullanıyor olsak bile getireceği ya da getirdiği yenilikler ve yarattığı yarar ile “iz bırakacak” dönüşümlerin de kilit anahtarı aslında. Artırılmış hizmet iyileştirmeleri yahut standart teknolojilerin kullanımına dayanan internet, taşınabilir ve e-ticaret çalışmalarıyla uğraşan genel teknoloji teşebbüsleri ya da uygulamalarından kelam etmiyoruz. İklim değişikliğine tahlil bulan, sıhhat alanında çığır açan, başarılı olurlarsa tesir ettikleri keşif alanının tümünde paradigma değişikliklerine neden olabilecek büyük bilimsel atılımlar yahut mühendislik yeniliklerine dayalı eserlerin geliştirilmesinden kelam ediyoruz. Bilimle başlayıp araştırma ve geliştirmeyle (Ar-Ge) beslenen ve dünya üzerinde muazzam bir tesire sahip olan derin teknolojiler kendi pazarlarını yaratma yahut mevcut sanayileri rahatsız etme gücüne de sahip tıpkı vakitte.

Bilimsel araştırma ve teknolojilere dayanan, laboratuvardan beslenen, daha kompleks ve uzun Ar-Ge süreçleri ve araştırma altyapıları gerektiren teknolojiler olarak nitelendirilen derin teknolojiler birebir vakitte daha riskli ve sabır gerektiren teknolojiler. Büyüme ve yayılma için de dijital teknolojilere nazaran daha büyük yatırımlara, insan kaynağına, altyapıya muhtaçlık duyuyorlar ama bu alanda kendi modelini geliştiren ve yatırım yapan ülkelerin kazanımları da bir o kadar büyük oluyor.

AVRUPALI ŞİRKETLERİN KIYMETİ 700 MİLYAR DOLAR

Derin teknolojiler; tarım teknolojileri, yapay zeka, artırılmış yahut sanal gerçeklik (AR/VR), otonom araçlar, siber güvenlik, pak teknolojiler, objelerin interneti, materyal bilimi, mikroelektronik ve nanoteknoloji, nörotek, robotik, kuantum bilgisayar, sensör ve uzay teknolojileri üzere pek çok teknolojinin tamamını kapsıyor. Ve günümüz dünyasının en kritik teknolojilerinden biri olan derin teknolojilere olan ilgi de yatırımlar da her geçen gün artıyor. Startup’lara, girişimcilere ve yatırımcılara piyasa danışmanlığı sağlayan Hollanda merkezli Dealroom ve startup’lara piyasa tahlili sağlayan İngiliz Sifted şirketleri tarafından hazırlanan 2021: Derin Teknoloji Yılı raporu, Avrupalı derin teknoloji şirketlerinin 2021 itibariyle 700 milyar dolar kıymetinde olduğunu ortaya koyuyor. Derin teknoloji alanında faaliyet gösteren şirketlerin çoğunluğunun akademi temelli olduğunu gösteren rapora nazaran, derin teknoloji teşebbüsleri başka teşebbüslere nazaran bir adım önde.

ÖZEL ŞİRKETLER YILDA 150 MİLYAR EURO YATIRIM YAPIYOR

Sıradan teşebbüslerin yüzde 70’inin tohum yatırım evresini geçemediğini ve nadiren Ar-Ge ve patent takviyesi aldığını belirten rapor, derin teknoloji teşebbüslerinin ise yola kapsayıcı Ar-Ge dayanağıyla çıktığını ve böylelikle daha sağlam adımlar atabildiğini gösteriyor.

Raporda Avrupa’daki derin teknoloji teşebbüslerinin çoğunluğunun üniversitelerden çıktığı görülüyor. Bu teşebbüslere hükümet, özel şirketler ve teşebbüs sermayesi şirketlerinden (VC) ise yüksek ölçüde yatırımlar yapılıyor. Raporda, Avrupa Birliği (AB) hükümetinin derin teknoloji teşebbüslerine Ufuk Avrupa programıyla yılda 12 milyar Euro, özel şirketlerin yılda 150 milyar Euro ve VC şirketlerinin ise yılda 10 milyar Euro yatırım yaptığı belirtiliyor. İngiltere merkezli teşebbüs sermayesi şirketi Angular Ventures kurucusu Gil Dibner, “Özel piyasalar ticari olarak muteber teknolojilere sahip olan şirketleri belirleme ve fonlama konusunda epeyce uygunlar. Kamu fonunun en âlâ kullanımı, ticari olarak muteber işletmelerin yokluğunda bilimsel ve teknolojik araştırmalara harcanmasıdır. Uzun vadede bu cins araştırmaların hem iktisat hem de toplum için inanılmaz müspet tesirleri oluyor” yorumunu yapıyor.

EXIT MÜMKÜNLÜĞÜ DAHA YÜKSEK

2021: Derin Teknoloji Yılı raporunda 2010 ve 2015 ortasında en az 200 bin Euro tohum yatırım alan ve ikinci yatırım cinsini en az 4 milyon Euro ile tamamlayan toplam 1,700 teşebbüs inceleniyor. Buna nazaran, Avrupa’da sıradan teşebbüslerin yüzde 24’ü ikinci yatırım cinsine geçebilirken, bu oran derin teknoloji teşebbüsleri için yüzde 32. Teşebbüslerin ayrıyeten exit (değeri 1 milyar dolara ulaşan girişimler) olasılıkları da incelenen rapora nazaran, Avrupa’da sıradan teşebbüslerin yüzde 11’i ikinci yatırım çeşidinde, yüzde 13’ü üçüncü yatırım tipinde, yüzde 14’ü dördüncü yatırım cinsinde ve yüzde 15’i beşinci yatırım cinsinde exit yapabiliyor. Öte yandan derin teknoloji teşebbüslerine bakıldığında, bu teşebbüslerin yüzde 9’u ikinci yatırım tipinde, yüzde 15’i üçüncü yatırım çeşidinde, yüzde 17’si dördüncü yatırım çeşidinde ve yeniden yüzde 17’si beşinci yatırım çeşidinde exit yapıyor.

DÜNYADA ABD, AVRUPA’DA İNGİLTERE ÖNDE

Yapılan derin teknoloji yatırımları ülke bazında incelendiğinde, büyük küresel oyuncuların hakimiyeti görülüyor. ABD ve Çin, 2015’ten 2018’e kadar derin teknoloji şirketlerine yapılan global yatırımların yaklaşık % 81’ini gerçekleştirmiş durumda. ABD’de bu vakit zarfında 32,8 milyar USD, Çin’de ise 14,6 milyar USD derin teknoloji yatırımı yapılmış. 2021: Derin Teknoloji Yılı raporu ise Avrupa özelinde yatırım sayılarını gözler önüne seriyor. Raporda Avrupa’daki derin teknoloji yatırımlarına en çok ilgi gösteren VC şirketlerinin 2015 ile 2020 yılları ortasında 12,6 milyar Euro ile İngiltere’den yapıldığı görülüyor. İngiltere’yi 5,4 milyar Euro ile Almanya, 5 milyar Euro ile Fransa, 2,5 milyar Euro ile İsveç, 2,5 milyar Euro ile İsviçre, 1,2 milyar Euro ile Hollanda ve 1,2 milyar Euro ile Finlandiya izliyor.

AR-GE HARCAMALARINA BÜYÜK BİLGİ HÜKMEDİYOR

Rapora nazaran global olarak Ar-Ge harcamaları yapan şirketlerin yüklü olarak büyük bilgi şirketleri olduğu görülüyor. 2018 yılında Amazon 23 milyar dolarla en çok Ar-Ge harcaması yapan şirket olarak öne çıkıyor. Dört büyük data şirketinden en çok Ar-Ge yatırımı yapan Amazon’u, 12 milyar dolarla Google, 12 milyar dolarla Apple ve 8 milyar dolarla Facebook izliyor. Buna paralel, 2018’de ABD’li şirketlerin Ar-Ge yatırımları toplam 114 milyar dolar olurken, bu şirketlerin yüklü olarak internet, yazılım ve elektronik donanım alanlarına odaklandığı görülüyor. Avrupa’da ise birebir periyotta şirketlerin Ar-Ge yatırımları 9 milyar dolar olurken, bu şirketler ilaç, otomotiv ve telekom kesimlerine yönelmiş.

TÜRKİYE’DE 2020’DE 7 MİLYON DOLAR KAYNAK AKTARILDI

Türkiye’de ve Dünyada Derin Teknoloji Girişimciliği raporuna nazaran Haziran 2020 prestijiyle; faaliyette olan teknoparklarda Ar-Ge çalışmalarını yürüten firmaların sayısı 5.846’ya, istihdam edilen işçi sayısı 58.922’ye, tamamlanan Ar-Ge projesi sayısı ise 36.535’e ulaşmış durumda. 2010 yılında Türkiye’de 6 adet hızlandırıcı bulunurken bu sayı 2020 yılına kadar katlanarak 66’ya ulaştı. Startups.watch datalarına nazaran Türkiye merkezli etkin 29 fon bulunuyor ve bu fonların toplam büyüklüğü yaklaşık 650 milyon dolar. 2020 yılı içerisinde kurulan 8 fonun toplam büyüklüğü ise 200 milyon doların üzerinde. Fon sayılarındaki ve toplam fon büyüklüklerindeki bu artışa karşın yapılan yatırımlar içerisinde derin teknoloji teşebbüslerine yapılan yatırımların oranı hayli düşük. 2020 yılında yapılan yatırımlar ortasında derin teknoloji teşebbüslerine sadece 7 milyon dolar kaynak aktarılmış. Rapora nazaran bunun esas nedenleri ortasında; derin teknoloji yatırımlarının yatırımcılar tarafından yüksek riskli bulunması, yatırım geri dönüş müddetlerinin uzun olması ve Türkiye’de derin teknoloji odaklı yatırım fonlarının olmaması yer alıyor.

SAYILARLA TÜRKİYE’DE DERİN TEKNOLOJİ GİRİŞİMCİLİĞİ

Türkiye’de ve Dünyada Derin Teknoloji Girişimciliği raporuna nazaran Türkiye’de hala faaliyetlerine devam eden 1.200 derin teknoloji teşebbüsü bulunuyor. Bunların yarısına yakını faaliyetlerini İstanbul merkezli olarak sürdürüyor. Teşebbüslerin yaş dağılımları incelendiğinde %63 üzere büyük bir çoğunluğunun 2015 ve sonrasında kurulan teşebbüsler olduğu görülüyor. Teşebbüslerin %22’si 2010-2015 yılları ortasında, %15’lik kısmı ise 2010 öncesi yıllarda kurulmuş. En fazla “Endüstri 4.0, Objelerin İnterneti, Sensörler ve Elektronik” alanlarında teknoloji geliştirildiği, bunu da sırasıyla “Biyoteknoloji”, “Yapay Zekâ, Bilgi ve Manzara İşleme” ve “Otonom Araçlar, Robotlar ve Mekatronik” teknolojilerinin izlediği görülüyor. Türkiye’deki derin teknoloji teşebbüslerinin hizmet sağladığı ana dallar içerisinde sırasıyla “Sağlık” ile “Üretim ve Yapı” yoğunluk bakımından ön plana çıkıyor. Teşebbüsler aldıkları yatırımlar açısından incelendiğinde yalnızca 172 adedinin yatırım aldığı görülüyor. Bu sayı toplam teşebbüslerin %14,3’üne denk geliyor. Alınan yatırım meblağları incelendiğinde ise yatırım alan teşebbüslerin %19’unun 50.000 doların altında, %20’lik bir kısmının 50.000 ile 100.000 dolar ortasında ve tekrar %20’lik bir kısmının 100.000 ile 250.000 dolar ortasında yatırım aldığı görülüyor. Bu da yatırım alan teşebbüslerin neredeyse %60’lık bir kısmının 250.000 doların altında yatırım aldığı manasına geliyor.

ANA BÖLÜMLER

● TARIM
● OTOMOTİV VE ULAŞIM
● TÜKETİCİ ESERLERİ VE HİZMETLERİ
● SAVUNMA VE HAVACILIK
● GÜÇ
● ETRAF VE SU
● FİNANS
● BESİN
● SIHHAT
● ÜRETİM VE YAPI
● TAŞINABİLİR VE TELEKOMÜNİKASYON
● PERAKENDE

DAHA YAVAŞ VE DAHA MALİYETLİ

Hello Tomorrow’un en yeterli 1.500 derin teknoloji teşebbüsünün ‘The Boston Consulting Group’ (BCG) ile yapılan tahlilinde kuruluştan prototip üretimine ve prototipten pazara kadar geçen müddetlerde derin teknoloji kategorilerinin hepsinde ticarileşme sürecinin 2,4 ile 4 yıl ortasında değiştiği görülüyor. Cube Incubation öncülüğünde İstanbul Kalkınma Ajansı (İSTKA) işbirliğiyle hazırlanan “Türkiye’de ve Dünyada Derin Teknoloji Girişimciliği” raporu ise derin teknolojili bir teşebbüsün, dijital bir teşebbüsten daha yavaş ve daha değerli olmasının nedenlerini şu formda sıralıyor:

● GÜÇLÜ ARAŞTIRMA TABANI: Derin teknolojide eser geliştirme, güçlü bir dizi gelişmiş maharet, bilgi ve altyapıdan takviye gerektiren ve eserlerin pazara sunulma mühletini uzatan temel araştırmalara ve/veya gelişmiş Ar-Ge’ye dayanır.

●AĞIR SANAYİLEŞME SÜRECİ: Bilgi ve irtibat teknolojilerine dayalı derin teknolojilerin dışında, bu alandaki birçok eser fizikî bir donanıma sahiptir. Tedarik, üretim ve ölçeklendirme için epeyce gelişmiş endüstriyel marifetler gerektiren materyal ve kaynaklara dayanır. Bu çeşit eserlerin ölçeklendirilmesi, internet ve taşınabilir teknolojilerle bağlantılı eserlerden çok daha zordur.

● BÜYÜK YATIRIM MUHTAÇLIĞI: Bir derin teknoloji teşebbüsünün muhtaçlık duyduğu altyapı, hünerler ve kaynaklar, uzun bir mühlet için kıymetli bir finansman kapasitesi gerektirir.

● ŞİMDİ TANIMLANMAMIŞ TİCARİ UYGULAMA: Sonuncu eser spesifikasyonları, süreç içinde güzel tanımlanmamış olabilir. Örneğin, Bitcoin için özel bir teknolojik tahlil olarak geliştirilen blok zincir teknolojisi, geliştiricilerinin öngörmediği yeni bir finans pazarının kapısını açmıştır.

NELER YAPILMALI

– Birçok yatırımcı, derin teknoloji şirketlerini kıymetlendirmek ve desteklemek için gerekli uzmanlığa ve yapıya sahip değil. Tıpkı vakitte derin teknoloji yatırımlarının, uzun ticarileşme ve yatırım geri dönüş mühletleri yatırımcıları korkutuyor. Bu da finansman açığı yaratıyor.

– Fonların heyetimi ve yatırımların teşviki konusunda devlet takviyesi kaide. Türkiye, devlet sistemleri aracılığıyla bu yatırımların riskini azaltmaya yardımcı olan teşvikler sağlamalı. Bu alandaki mevzuatlar düzenlenmeli.

– Derin teknoloji teşebbüslerinin ürettikleri eser ve hizmetlerin en büyük müşterisi çoklukla devletlerdir. Bu bağlamda devlet düzenekleri yerli derin teknolojileri destekleyen bir yapıya kavuşmalı.

– Pazarlama noktasında işi bilen uzmanlar kesinlikle devrede olmalı.- Kuluçka merkezleri ve hızlandırıcılar girişimcilerin eksik kaldığı pazarlama mevzularına odaklı eğitimler, danışmanlıklar, mentörlükler, disiplinler ortası takım suramı ve hızlandırma programları üzere hizmetler geliştirilmeli.

Drexel Üniversitesi Profesörü Prof. Dr. Banu Onaral: Kamunun eli yüzde 100 taşın altında olmalı

Drexel Üniversitesi, Hun.H. Sun Kürsü Profesörü Banu Onaral, tıpkı vakitte derin teknolojiler konusunda yıllardır faal olarak akademik çalışmalar yürüten bir isim. Havacılık bölümüne tamamı yerli birinci eğitim ve yolcu uçaklarını kazandıran Nuri Demirağ’ın da torunu. Yani azim, odaklanma ve hakikat insan kaynağıyla başarılamayacak bir zorluk olmadığını en düzgün bilenlerden. Prof. Dr. Banu Onaral’ın DÜNYA + için yaptığı açıklamalarda bilhassa vurguladığı bahis da riski yüksek olan, geri dönüşü uzun olduğu için sabır gerektiren bu alanda kamunun mutlak takviyesi ve kararlılığının kural olduğuydu. Onaral’ın altını çizdiği başka bir mevzu da Türkiye’nin bu alanda başarılı olabilmesi için kesinlikle kendi modelini bulması gerektiği oldu.

Gerçek dönüşümler sağlayan teknolojilerden kelam ediyoruz

Derin teknolojilerin yüksek teknolojiler ile karıştırılmaması gerektiğini değerle vurgulayan Prof. Onaral, “Bu uzun bir seyahat. İki günde, ben bir teknoloji ürettim ve sattım diyebileceğiniz bir süreç değil. Temel pahalar üreten, gerçek dönüşümler sağlayan yeni tahliller getiren, derinlemesine incelenen ve geliştirilen teknolojilerden kelam ediyoruz. Bir kişinin ‘ben yaptım, oldu’ diyebileceği süreç değil bu” biçiminde konuşuyor. Derin teknoloji yatırımlarında topluma yarar sağlamak, ekonomik paha yaratmak ve işi büyük endüstriye dönüştürmenin başlı başına bir uzmanlık gerektirdiğini söz eden Onaral, “Derin teknolojiden kıymet yaratmak kolay bir iş değil. Riskleri devasa. Fakat bu riskleri azaltabileceklerin sayısı da çok fazla. Özel tip hukukçular, özel tip yatırımcılar, özel tip ekonomik kalkınmacılar, özel tip iş geliştirmeciler, özel tip süreç yöneticileri… Bunların her biri aslında bu işin bir kesimi. Derin teknolojiye dayalı sanayi dediğimizde bir eko sistemden kelam ediyoruz biz. Ve bu evrensel…” diyor.

Bir şeyin pahaya dönüşmesi için çerçevesi olmalı

Amerika’nın kendi iç savaşından beri bu alanda çalıştığını ve Çin’in de bu alanda önemli atılım yaptığını hatırlatarak derin teknoloji yatırımlarında kamunun baş aktör olması gerektiğinin altını çizen Prof. Banu Onaral, “Türkiye temel ünitelerde yetişmiş bir altyapıya sahip. Temel bilimlere pek hoş yatırım yapabiliyor lakin öteki alanlara yatırım yaparken modeli karıştırıyor. Kavram düzensizliği oluyor. Türkiye derin teknolojilerle ilgili yatırımlarda kendi modelini bulmalı. Oburlarının modelleri, diğerlerinin gerçekleri ve stratejileri bize uymaz. Lakin tıpkı vakitte bize bedel katan her türlü paydaşla ve ortakla birlikte de çalışabilmeliyiz lakin kendi modelimizle. Bu yüzden kamunun yüzde 100 bu olayın içinde olup, bu büyük kayanın altına elini sokması lazım. Bu olay temel bir bilimdir, orada yetişmek, sınanmak, orada dövülmek, onun üzerinden de bu tıp ortamları besleyebilmek ve yetenek yetiştirmek değerli. Bu da kamunun görevidir” diyor. Türkiye’de yetenek konusunda bir külfet olmadığını, gerek yurt içinde gerekse yurt dışında bu alanda çalışabilecek insan kaynağının bulunduğunu belirten Prof. Onaral şunları söylüyor: “Türkiye bunu yapar fakat bir şeyin kıymete dönüşmesi için bir çerçevesi olması gerekiyor. Kendine, birikimlerine ve gerçeklerine bakacaksın ve onun üzerine bir model kuracaksın. Stratejik hedefl eri belirleyip onun için ne lazımsa, ortalarında boşluk bırakmadan birbirini tamamlayacakları insanları bulup işe koyulacaksın. Türkiye biraz daha amaca odaklansa süratle sonuca varabilir.”

Farklı uzmanlık alanlara sahip aktörler koşul

Derin teknolojilerden kıymet yaratabilmek için kesinlikle farklı uzmanlık alanlarına sahip aktörlerin olması gerektiğini söyleyen Prof. Banu Onaral, şu açıklamalarda bulundu: “Her şeyi ‘lab’dan hocanın çıkarabilmesi mümkün değil. Derin teknoloji dendiğinde yüzde 99.9 sınıfında birincisi yapıyorsunuzdur. Akademik girişimcilik diye bir şey yoktur olamaz da aslında. Ticarileşmeden evvel getirdiği yükler inanılmaz bir taşıyıcılık gerektiriyor. Hukukçuyla çalışacaksın, kamuyla işini halledeceksin, pazara gireceksin, pazarlamanın ötesine geçeceksin memleketler arası pazarlamaya bakacaksın, bakım standardı bulacaksın… Bunları tek başına akademisyenin yüklenmesi mümkün değil. Bir de teşebbüsçü kısmı var. Girişimcilikte de fevkalade emek ağırdır. Bu nedenle bir hoca teşebbüsçü olacaksa artık hoca olamaz zira mümkün değil. Derin teknoloji özelinde bir dayanak sunacak bir teşebbüsçü bulmak gerekir. Ayrıyeten kamudaki süreçleri takip edebilecek, alandaki gerçekleri anlayacak insanlara gereksinim var. Türkiye’de hukuk alanında da teşebbüs öncesini, çevrimsel araştırmayı da anlayan insanlara gereksinim var. Bedele dönüştürme kısmında da iş geliştirmecisinden hukukçusuna çok farklı partnere gereksinim var. Çin bunu 5 senede yaptıysa Türkiye 2 senede yapar. Kâfi ki hedefl erini muhakkak etsin, öncelikleri ortaya koysun, ‘olmazsa olmazdır bu’ deyip her türlü olacağı kucaklasın.”

Redis Innovatıon Kurucusu Selin Arslanhan: Daha riskli ve sabır gerektiriyor

Dünyanın büyük bir değişim sürecinin içinden geçtiğini ve bunun iki temel dinamiği olduğunu söyleyen ReDis Innovation Kurucusu ve Dünya Gazetesi Köşe Muharriri Selin Arslanhan, bu dinamiklerden birini politik tertip değişikliği başkasını ise teknolojik dönüşüm olarak tanımlıyor. Teknolojik dönüşümü ise dijital ve derin teknolojilerle dönüşüm olmak üzere iki temel kategoride pahalandıran Arslanhan, “Son 10 yılda dijital teknolojiler kaynaklı dönüşüm, hayatın her alanında hissedildi. Artık ise, derin teknolojiler daha süratli yayılacak. Son 10 yılda dijital teknolojilerde yaşanan üzere, her dalda derin teknolojilerin dönüşüm tesirini göreceğiz. Derin teknolojiler, işin yapılış biçimini, işin ve eserin kendisini değiştiriyor. Derin teknolojilerin süratli difüzyonu demek, tarım, besin, dokuma üzere klâsik dalların yıkıcı dönüşümden etkilenmesi demek. Derin teknolojilerin tesir düzeylerine bakınca, Türkiye iktisadını, son 10 yılda yaşanan dijital dönüşüm tesirinden de büyük bir tesir beklediğinizi söylemek mümkün” diyor.

Daha büyük yatırım ve insan kaynağına gereksinim duyuyor

Bilimsel araştırma ve teknolojilere dayanan, laboratuvardan beslenen, daha kompleks ve uzun Ar-Ge süreçleri ve araştırma altyapıları gerektiren teknolojiler olarak nitelendirilen derin teknolojilerin tıpkı vakitte daha riskli ve sabır gerektiren teknolojiler olduğunu kaydeden Arslanhan, büyüme ve yayılma için de dijital teknolojilere nazaran daha büyük yatırımlara, insan kaynağına, altyapıya muhtaçlık duyulduğunun altını çiziyor. Tematik fonlar, pilot üretim ve test alt yapıları üzere farklı araçları ekosistemde aktif hale getirmek gereksiniminden kelam eden Selin Arslanhan, şunları söylüyor: “AB’nin yeni gündemi ve Ufuk Avrupa programı da tüm bunları çalışır hale getirerek derin teknoloji startup’larının sayısının artmasını, büyümelerini ve bu teknolojilerin yayılmasını amaçlayan bir kurguya sahip. Derin teknolojilerle yeşil teknolojilerin kesişim kümesi büyük hatta yeşil teknolojilerin değerli bir kısmı derin teknolojilerdir diyebilmemiz mümkün. Avrupa için bu nedenle de hayli değerli. Sanayi 5.0, Yeşil Mutabakat üzere siyaset evraklarındaki emellerin uygulanabilir olması için derin teknolojilerin kritik olduğunun farkındalar.” Bilginin ortaya çıkması ve yayılmasının en temel faktör olduğu 21. yüzyılda, teknolojik dönüşümün yalnızca üretim metotlarını değiştirmekle kalmayıp, Ar-Ge ve iş modellerinden, idari yapılara ve hatta siyaset tasarım süreçlerine kadar birçok alanı dönüştürmeye devam ettiğini vurgulayan Arslanhan, “Sanayiden hizmetlere, tarımdan güce işlerin yapılış biçimi yeni teknolojilerin tesiriyle tekrar şekilleniyor. Her geçen gün bilimsel gelişmelerin teknolojik yansımalarını, bu yansımaların da üretim süreçlerinde yarattığı farklılığı izlemek mümkün” diyor.

Akıllı uzmanlaşma bugünün en kıymetli problemlerinden biri

Tüm bu değişim dinamiklerinden hareketle, Türkiye’nin kıymete odaklı bir teknoloji ve sanayi siyasetine muhtaçlığı olduğunun altını çizen Selin Arslanhan, şu açıklamaları yapıyor: “Teknoloji siyaseti sanayi siyasetinin ayrılmaz bir kesimidir. Bugünün en kıymetli hususlarından biri olan, klâsik dallarımızda global rekabet gücünü artırmamız için de teknolojik dönüşümü gerçekleştirmek gerekiyor. Derin teknolojiler için siyaset tasarlamak, teknolojinin teknik olarak ne olduğunu ve hangi dalları nasıl etkilediğini bilmeyi gerektirir. Tekil bölümler için siyaset dizaynından farklıdır. Yeni teknolojilerle endüstride niteliksel dönüşümü tasarlamak, kıymet zincirinin hangi etabının hangi teknolojiler ile ne çeşit yayılma tesirine sahip olacağını bilmeyi gerektirir. Yeni teknolojilere yönelik yeni fi nansal düzenekler, kurumsal yapılar ve yasal düzenleme muhtaçlıkları ortaya çıkar. Türkiye’nin hem klâsik kesimlerimizi dönüştürecek hem de yüksek teknolojili alanlarda rekabet gücümüzü artıracak teknoloji odaklı bir sanayi siyaseti çerçevesine gereksinim var. Bunu yaparken Türkiye’nin hangi alanlarda global rekabet gücü elde edebileceğini göz önünde bulundurmak için dünyanın ne yaptığını ayrıntısıyla bilmek gerekiyor. Akıllı uzmanlaşma bugünün en değerli problemlerinden birisi. Bu yalnızca odaklanılacak alanlarla ilgili bir kavram değil. Burada kelam konusu olan, bir ülkenin ya da bir bölgenin farklı alanlar için global bedel zincirlerindeki konumunu hakikat belirleyebilmesi. Ekosistemde değişeni izleyebilen, yeni boşlukları tahlil edebilen ve bunlara nazaran akıllı uzmanlaşabilenlerin kazanacağı yeni bir dünyada yaşıyoruz. Derin teknoloji startup’larının sayısının artması kadar onları büyütmek ve bu teknolojilerin yayılmasını sağlamak kritik. Lakin böylelikle bu teknolojiler, Türkiye’de yeşil dönüşümle ekonomik büyümeyi tetikleyecek ve dokumadan inşaata kadar klasik dalları dönüştürebilecek.”

Özyeğin Üniversitesi Bilgi, Teknoloji Transferi Ve Girişimcilik Yöneticisi Dr. İsmail Arı: Pazardaki rekabeti yeni bir düzeye taşıyor

Derin teknoloji teşebbüslerini ağır akademik gayret gerektiren çalışmaların sonucunda ortaya çıkan teşebbüsler olarak tanımlayan Özyeğin Üniversitesi Bilgi, Teknoloji Transferi ve Girişimcilik Yöneticisi Dr. İsmail Arı, bu alanlara sağlanan kamu fonuyla birlikte özel kesimin de bu teşebbüslere dayanak olmasının teşebbüslerin hızlanmasına katkıda bulunacağını belirtiyor. Arı’ya nazaran, “Araştırma ve geliştirme faaliyetleri sonucunda ortaya konan, mevcuttan çok daha yüksek performansa sahip eser ve teknolojiler, pazardaki rekabeti yeni bir düzeye taşıyor.” Derin teknoloji ile oluşturulan eser ve teknolojilerin ayrıyeten yeni pazarlar da oluşturabildiğine dikkat çeken Arı, “Derin teknolojiler hayat standartlarımızın uygunlaşması, daha sürdürülebilir üretim usullerinin geliştirilmesi, olumsuz çevresel tesirlerin azaltılması ve mevcut prosedürlerle daha evvel mümkün olmayan uygulamaların hayatlarımıza girmesine imkan vermektedir. Bu tarafıyla her geçen gün yenileriyle karşılaştığımız şiddetli sorunların önüne geçilebilmesi, vakitli ve tesirli karşılık verilebilmesi için derin teknolojilerin desteklenmesi ehemmiyet taşımaktadır. Son periyotta gündemde sıklıkla yer bulan Blok Zincir, Yapay Zeka, İleri Materyal, Biyoteknoloji, Siber Güvenlik ve Uzay başlıklarında yaşanan gelişmeler derin teknoloji alanında evvelki yıllarda yapılan kapsamlı çalışmaların ve bu çalışmaları destekleyici yatırımların çıktısıdır” yorumunu yapıyor.

Akademisyenlerin ve araştırmacıların teşebbüsçü bakış açısı gelişmeli

Teşebbüsler ve akademik çalışmalar ortasındaki farkı “Girişimlerin genel yaklaşımı var olan bir sorunu ele alıp ona müşterilerin gereksinimlerini en yeterli halde karşılayacak bir tahlil sunma gayretleridir. Akademik çalışmalarda ise odak noktası sorun değil eserin yahut teknolojinin kendisidir” olarak tanımlayan Arı, bu sebeple akademik girişimcilerin evvel teknolojiyi geliştirdiğini, daha sonra bunun uygulanabileceği sorunları bulmaya çalıştıklarını belirtiyor. Arı, şöyle devam ediyor: “Bu sürecin güzelleştirilmesi için akademisyenlerin ve araştırmacıların teşebbüsçü bakış açısını geliştirmeleri epeyce kıymetlidir. Araştırma süreçlerine potansiyel kullanıcılarının yahut müşterilerinin bakış açılarını dahil etmeye yönelik eforlar, geliştirilen eser ve teknolojilerinin laboratuvar ortamından son kullanıcıya ulaşım sürecini hızlandırmakla birlikte ekonomik, çevresel yahut toplumsal tesir yaratma potansiyelini güçlendirmektedir.”

Kamu siyasetleri teşebbüslere yönelik özel düzenekler işletmeli

“Derin teknoloji alanındaki çalışmaların ve teşebbüslerin pazar ile buluşması, öbür dikeylerdeki teşebbüslere nazaran çok daha uzun vakit alır” diyen Arı, bunun gerisindeki temel sebeplerin yüksek nitelikli uzmanlaşmış insan kaynağına olan gereksinim, eser ve teknolojinin belli bir ölçekte faaliyet gösterebilmesi için tasarlanması gerek yeni süreçler ve pratik uygulama etabında karşılaşılabilen beklenmedir sorunlar olduğunu söylüyor. Arı şunları ekliyor: “Derin teknoloji girişimcilerinin bu alanda deneyimli teşebbüsçüler ve profesyoneller tarafından desteklenmelerinin yanı sıra kamu siyasetlerinin yüksek risk ve yüksek getiri potansiyeline sahip bu teşebbüslerine yönelik özel düzenekler işletmesi epeyce değerli. Ayrıyeten derin teknoloji teşebbüslerinin tabiatı sebebiyle bu alana yatırım yapmak ve girişimcilerle bir arada çalışmak özel bir uzmanlık ve odaklanma gerektirir. Bu alana yatırım yapan yatırımcılar, derin teknolojilere özgün yüksek riskleri ve yatırımların geri dönüşlerine yönelik uzun vadeyi dikkate alarak yatırımlarını yaparlar.”

Derin teknoloji teşebbüslerine 2020’de 13 yatırım yapıldı

2020 yılında derin teknoloji teşebbüslerine 13 yatırım yapıldığını aktaran Dr, İsmail Arı, girişimcilik ekosistemde en kıymetli itici gücün başarılı teşebbüs sayılarının artması olduğunu belirtiyor ve devam ediyor: “Derin teknolojiler alanında yüksek oranda yatırım çeken, eserlerini ulusal ve memleketler arası alanda başarılı bir biçimde ticarileştirebilen ve nitelikli insan kaynağı için bir çekim merkezi olarak yeni eser ve teknolojilere imza atan teşebbüs sayısı arttıkça, bu alana ilgili duyan teşebbüs ve yatırımcı sayısı da artacaktır. 2021 yılı ile birlikte bilhassa derin teknoloji teşebbüslerine yatırım yapan DCP ve ACT üzere yatırımcıların yeni fonlarını devreye almaları ile birlikte önümüzdeki süreçte Türkiye’de derin teknoloji yatırımlarının bir artışını gözlemlenmesi kelam mevzusudur.”

Turizm gelirleri ilk çeyrekte yüzde 40 düştü

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan açıklamaya nazaran, turizm geliri Ocak, Şubat ve Mart aylarından oluşan I. çeyrekte bir evvelki yılın birebir çeyreğine nazaran yüzde 40,2 azalarak 2 milyar 452 milyon 213 bin dolar oldu. Turizm gelirinin (cep telefonu dolanım ve marina hizmet harcamaları hariç) yüzde 68,8’i yabancı ziyaretçilerden, yüzde 31,2’si ise yurt dışında ikamet eden vatandaş ziyaretçilerden elde edildi.

Ziyaretçiler, seyahatlerini şahsî yahut paket tıp ile organize etmektedirler. Bu çeyrekte yapılan harcamaların 2 milyar 296 milyon 854 bin dolarını şahsî harcamalar, 155 milyon 359 bin dolarını ise paket cins harcamaları oluşturdu.

Bu çeyrekte sıhhat harcaması hariç başka tüm harcama çeşitleri geçen yılın tıpkı çeyreğine nazaran azaldı. Sıhhat harcaması yüzde 4,7 artarken, spor, eğitim, kültür harcaması yüzde 79,5, paket tıp harcamaları (ülkemize kalan pay) yüzde 71,0 ve çeşit hizmetleri harcaması yüzde 62,4 azaldı.

Gecelik ortalama harcama 56 dolar oldu

Bu çeyrekte geceleme yapan yabancıların ortalama gecelik harcaması 64 dolar, yurt dışında ikamet eden vatandaşların ortalama gecelik harcaması ise 44 dolar oldu.

Ziyaretçi sayısı geçen yılın birebir çeyreğine nazaran yüzde 53,9 azaldı

Ülkemizden çıkış yapan ziyaretçi sayısı 2021 yılı I. çeyreğinde bir evvelki yılın tıpkı çeyreğine nazaran yüzde 53,9 azalarak 2 milyon 600 bin 468 kişi oldu. Bunların yüzde 70,2’sini 1 milyon 826 bin 227 kişi ile yabancılar, yüzde 29,8’ini ise 774 bin 241 kişi ile yurt dışında ikamet eden vatandaşlar oluşturdu.

Bu çeyrekte yabancı ziyaretçiler ülkemizi yüzde 54,9 ile en çok “gezi, cümbüş, sportif ve kültürel faaliyetler” maksadıyla ziyaret etti. İkinci sırada yüzde 23,3 ile “akraba ve arkadaş ziyareti”, üçüncü sırada ise ile yüzde 8,8 ile “iş hedefli (konferans, toplantı, vazife vb.)” yer aldı. Yurt dışı ikametli vatandaşlar ise ülkemize yüzde 66,6 ile en çok “akraba ve arkadaş ziyareti” emeliyle geldi.

Turizm masrafı geçen yılın tıpkı çeyreğine nazaran yüzde 70,2 azaldı

Yurt içinde ikamet edip öbür ülkeleri ziyaret eden vatandaşlarımızın harcamalarından oluşan turizm masrafı, geçen yılın birebir çeyreğine nazaran yüzde 70,2 azalarak 236 milyon 423 bin dolar oldu. Bunun 236 milyon 141 bin dolarını şahsî, 282 bin dolarını ise paket tıp harcamaları oluşturdu.

Yurt dışını ziyaret eden vatandaşlar 2020 yılı I. çeyreğine nazaran yüzde 83,9 azaldı

Bu çeyrekte yurt dışını ziyaret eden vatandaş sayısı bir evvelki yılın birebir çeyreğine nazaran yüzde 83,9 azalarak 281 bin 322 kişi oldu. Bunların kişi başı ortalama harcaması 840 dolar olarak gerçekleşti.

Abdi İbrahim Yönetim Kurulu Başkanı Nezih Barut: Dünya ilaç sektörünün DNA’sı kökten değişiyor

İlaç Sanayisi Patronlar Sendikası (İEİS) ve Abdi İbrahim İdare Heyeti Lideri Nezih Barut, “Gündem Özel” sorularımızı yanıtlarken, COVID- 19 sürecinin ilaç kesiminin ülkeler için stratejik paha taşıdığını net bir halde ortaya koyduğunu belirtti. Barut, dünya ilaç dalıyla ilgili şu saptamayı yaptı: “Normal kaidelerde çalışmaları uzun yıllara dayanarak geliştirilen aşıların bilakis, COVID-19 aşısının yaklaşık 9 ay üzere kısa müddette geliştirilebilmiş olmasını, sıhhat ve ilaç sanayisinin tüm paydaşlarının DNA’sının kalıcı olarak değişeceği bir periyoda girişimizin işareti olarak görüyorum.”

İlaç Sanayisi Patronlar Sendikası ve Abdi İbrahim İdare Şurası Lideri Nezih Barut’a sorularımız ve cevapları şöyle:

Olağanda uzun yıllar alır

● Geçen yıl şubat ayından beri COVID-19 krizi dünyayı kasıp kavuruyor. Başta ABD olmak üzere en gelişmiş ülkeler bile pandemi nedeniyle sıhhat tarafında büyük meşakkatler yaşıyor. Sizce dünya ilaç kesimi pandemide nasıl bir imtihan veriyor? Dal üstüne düşeni yapabildi mi?

İçinden geçtiğimiz pandemi süreci, insan sıhhatinin yanında, dünya çapında kapsayıcı ve sürdürülebilir bir ekonomik ve toplumsal gelişimin ne kadar hayati bir ön şart olduğunu bizlere net biçimde göstermiş oldu. Tüm dünyada birtakım kesimler ön plana çıktı. Bu dalların başında da sıhhat ve ilaç bölümü geldi. İlaç bölümünün ülkeler için ne derece stratejik bedel taşıdığı çok net bir formda anlaşıldı.

Pandemi ile birlikte dünyada çağın kitlesel savaşı diyebileceğimiz çapta büyük bir türbülans, büyük bir kriz ortamı yaşanırken, ülkeler öncelikli olarak sıhhat sistemlerini ayakta tutmaya çalıştı. İlaç şirketleri de tüm güçleriyle COVID’e deva olabilecek ilaç ve aşı arayışına girdi. Olağan kaidelerde çalışmaları uzun yıllara dayanarak geliştirilen aşıların tersine, COVID-19 aşısının yaklaşık dokuz ay üzere kısa bir müddette geliştirilebilmiş olmasını, sıhhat ve ilaç sanayisinin tüm paydaşlarının DNA’sının artık kalıcı olarak değişeceği yeni bir periyoda girişimizin işareti olarak görüyorum.

COVID-19 aşısının geliştirilmesi sürecinde global çapta ortak bir amaca karşı yapılan işbirliğini, mRNA üzere görece yeni ve riskli biyoteknolojik alanlara yatırım yapılmasını, küresel ilaç sanayisindeki kurum ve kuruluşların pandemi öncesindeki çalışma tertiplerini bir kenara bırakarak bu yeni sürece adapte olmasını ve dijitalleşmenin bize sunduğu fırsatları, sanayimizin gelecek seyahati açısından çok değerli buluyorum.

Âlâ bir sinerji oldu

● COVID-19’a karşı müdafaa kalkanı olarak bulunan aşılar konusundaki gözlemleriniz nedir?

Aşıların bulunması, üretilmesi beklenen süratte gelişti mi? Dünyadaki aşılama temposu COVID-19 ve varyasyonlarından insanlığı ne kadar koruyabilecek? İlaç firmaları, üniversiteler ve tüm paydaşlar âlâ bir sinerji gösterdi ve aşıları bir yıldan kısa müddette hazır ettiler. Otoriteler de acil kullanım onayı vererek, aşılarda olağanda olan uzun klinik çalışma gerekliliklerinde esneklik tanıdılar. Olağanda yıllar süren aşı geliştirme süreçlerinin tersine, tarihteki en süratli ilerleyen aşı geliştirme süreci COVID-19 için yaşandı. Tüm dünya, bilim insanları, kuruluşlar, enstitüler seferber oldular. Bundan sonra değerli olan, önlem yollarını ve tahlilleri titizlikle uygulamak. Aşıyı tedarik etmek kadar, aşılamanın planlı ve süratli bir halde ülke genelinde yapılması da çok kritik. Her ülke bir an evvel halkının tamamını aşılamak için efor harcıyor, zira insan sıhhatinin yanı sıra ekonomik ve toplumsal tesirleriyle de salgının bir an evvel bitirilmesi son derece değerli. COVID- 19 RNA bazlı bir virüs olduğundan, varyantlarının ortaya çıkması virüsün tabiatı gereği. İnaktif aşılar ve mRNA bazlı aşılar bu çeşit varyasyonlara karşı adapte olma esnekliğine sahip. Aşılama suratı ve oranı arttıkça varyantların tesiri de azalır diye düşünüyorum.

COVID-19 aşısı üretim ruhsatımızı aldık, hazırız

● Aşıların ruhsatlarının özgür bırakılması konusu tartışılıyor. Pandemi üzere bir felaket yaşanırken şirketlerin, aşıları bulanların lisanslarının korunması etik midir? Lisansların özgür bırakılması için devlet takviyeleri üzere bir formül mü gereklidir?

Bu bahsin yanlış bir biçimde ele alındığını düşünüyorum. Çünkü aşı formülüne sahip şirketlerin lisans vereyim, vermeyeyim üzere bir gündemi yok. Aşıya talep harikulâde ağır. Görüştüğüm şirketlerin tamamı vakit kaybetmeden aşıyı kendi ülkelerinin dışında da ürettirmek ve bu talebe karşılık vermek istiyorlar. Hasebiyle, süreç, yalnızca lisans verilip verilmemesine değil; çok daha büyük resme bakılmasını gerektiriyor. Değerli olan, lisans alınması yanında; gerekli finansmanın sağlanması, teknoloji transferinin en kısa müddette yapılması, gereken müsaadeler ve acil kullanım onayının temini, hammadde tedariki, gereken kaidelere haiz tesislerde üretim, aşıların gereken şartlarda taşınarak dağıtımı ve nihayetinde aşılamayı yapan sıhhat kuruluşlarında aşının yanlışsız şartlarda saklanması ile aşılama sürecinin tertibi üzere uçtan uca çok büyük bir küresel operasyonun yapılabilmesi.

Abdi İbrahim olarak COVID-19 aşısı üretim ruhsatımızı aldık. Altyapı ve finansman olarak aşı üretmeye hazırız. Fransa, Çin ve

Hindistan’daki firmalar ile ön anlaşmalarımızı yaptık. Bilhassa faz basamakları şimdi tamamlanmamış birçok yabancı ilaç firması üretim muahedesi yapmak istiyor. Dolasıyla aşı ürettirme isteği patent müdafaası refl eksinin önünde diyebilirim.

Molekül keşfi için nakit teşvik gerekiyor

● Türkiye’deki şirketler yakın gelecekte kendi moleküllerini sıfırdan geliştirebilecek bir noktaya ulaşabilecek mi? Bunun için devlete, özel kesime, üniversitelere hangi misyonlar düşüyor?

Ülkemizin sıhhat alanındaki atılımını ve bunun değerli adımlarından biri olan ulusal ilaç geliştirilmesi maksadını son derece manalı buluyoruz. Yeni molekül keşfi çok uzun vakit isteyen ve önemli kaynak gerektiren bir süreç. Öncelikle bu alanda kaynak, bilgi birikiminin sağlanması ve nitelikli işgücü yetiştirilmesi gerekiyor. Devletimizin, üniversitelerimizin ve ilaç firmalarının ağır gayret ve işbirliğiyle ilerleyen devirlerde bunu gerçekleştireceğimize inanıyoruz. Bölüm olarak, şimdiye kadar verilen fiziki yatırım teşvikleriyle önemli yatırımlar yapmış durumdayız. Lakin, molekül keşfi açısından bugüne kadar verilen teşviklerden farklı bir teşvik düzeneği oluşturulması ve bilhassa bu alana yatırım yapan ilaç şirketlerine nakdi teşvikler sağlanması değer arz ediyor. Yeni molekül keşfi için Ar-Ge işin olmazsa olmazı. Son yıllarda kesimde Ar-Ge alanında umut verici gelişmeler yaşanıyor. Kamu bu alanın stratejik ehemmiyetini fark etmiş durumda. Ar-Ge merkezi sayımız, bugün prestijiyle 33’e ulaşmış durumda. Bu merkezlerde yaklaşık 1450 kişi istihdam ediliyor. İlaç Ar-Ge harcaması, son 10 yılda yüzde 360 artış gösterdi.Yeni molekül geliştirme çalışmaları için Abdi İbrahim dahil bugün pek çok firmamızın üniversitelerimizle iş birlikleri mevcut. Molekül keşfi için kıymetli bulduğumuz bir başka mevzu da ilaç şirketlerinin sıhhat alanında faaliyet gösteren ve molekül geliştirebilme kabiliyetine haiz start-up ekosistemine daha fazla entegre olması. Küresel olarak hala geçerliliğini koruyan klasik molekül geliştirme çalışmaları yanında, molekül geliştirmeye odaklanmış start-up’ların olduğu ekosistemler yaratılması ve bunların teknolojik altyapı, insan kaynağı, tesis, finansmana erişim ile ülkemize rekabet avantajı yaratabilecek regülasyonlar ile desteklenmesi gerektiğine inanıyoruz. İlaç dalını besleyebilecek bu tip start-up kümelenmelerini oluşturabilirsek, ortaya çıkacak sinerji ile kendi moleküllerimizi geliştirmenin mümkün olacağına inanıyoruz.

Ham unsur yerine biyoilaca yüklenelim

● COVID-19’da, birçok dalda hammadde ve orta malda Çin’e bağımlılığın problem yaratabildiği görüldü. İlaçta da hammaddenin iki adresi var, Çin ve Hindistan. Önümüzdeki devirde ilaç hammaddesi üretiminde Türkiye rol üstlenebilir mi?

İlaç hammaddesinde Çin ve Hindistan dünya pazarının yaklaşık yüzde 80’ine hakim. Bu iki ülke dışındaki tüm ülkeler ilaç hammadde tedarikinde yüksek oranda dışa bağımlı, neredeyse tüm firmalar hammaddeyi bu ülkelerden satın alıyor. Biz de Türkiye olarak ilaç faal hususunda maalesef yüzde 100’e yakın oranda dışa bağımlıyız diyebilirim. Pandeminin tesiriyle Çin ve Hindistan’dan hammadde temininin kasvete girmesi, birçok ülkede ilaç üretiminde çok önemli aksamalara neden oldu. Bu süreç başta ABD ve AB olmak üzere, dünyada hammadde tedarikinde tek bir ülkeye bağımlılık tartışmalarını artırdı. Lakin şunu gördük ki orta ve uzun vadede güçlü petrokimya sanayisi, işgücü, arsa ve güç maliyet avantajı, esnek etraf mevzuatı ve konseyi kapasitesi üzere nedenlerle hiçbir ülkenin bu alanda Çin ve Hindistan’la rekabet etmesi mümkün değil. Elbette biz de hammadde üretmeliyiz. Lakin üretilecek hammaddeleri binlerce alternatif ortasından çok düzgün seçmeliyiz. Zira dünyadaki bütün ilaç etkin unsurlarını Türkiye’nin üretme talihi olamaz. Ülkemizde bu alanda izlenmesi gereken yol, sanayi 4.0’ın yarattığı verimlilik artışlarından azami ölçüde istifade ederek Çin ve Hindistan’a karşı olan maliyet dezavantajımızın azami ölçüde kapatılması, stratejik olarak ehemmiyet taşıyan ve yüksek katma pahalı olduğu için üretilmesi manalı olan birtakım ilaç etkin unsurlarının seçilmesi ve bunların yalnızca Türkiye’deki ilaç üreticilerine değil küresel olarak satışına odaklanılmasıdır. Lakin, ilaç faal unsuru üretimi üzere mukayeseli üstünlüğümüz olmayan bir alana kaynak ayırmak yerine; asıl maksadın, yeni molekül keşifl erinin dayanağı ile yüksek katma pahalı biyoteknolojik eserlerin üretimine ve ihracatına odaklanmamız gerektiğine inanıyoruz.

Birinci etapta 20 milyon doz aşı üretim kapasitemiz var

● Türk ilaç dalı yerli, yabancı oyuncusuyla pandemide nasıl bir imtihan verdi, veriyor. Sizin şirketiniz de dahil, birtakım Türk şirketleri ve üniversiteler yerli aşı konusunda yol almış görünüyor. Yerli aşı ne vakit devreye girebilir?

Abdi İbrahim olarak Acıbadem Labcell ile yerli aşımızın üretimi için işbirliği içinde çalışmalara devam ediyoruz. Aşının çok yakın vakitte Faz I çalışmalarının başlayacağını umuyoruz. 109 yıllık deneyimimiz, biyoteknoloji alanındaki yetişmiş insan kaynağı, Türkiye’nin en büyük ve en çağdaş biyoteknolojik ilaç üretim tesisi olan AbdiBio’nun sağladığı imkanlarla yerli aşı üretmeye hazırız. Acıbadem Labcell tarafından geliştirilen yerli aşının ve üretimi için ön muahedeler yaptığımız aşıların yıl sonunda yahut 2022 başında kullanıma hazır hale gelmesini umuyoruz. Türkiye hem tesis olarak hem de insan kaynağı olarak aşı üretebilecek tüm imkanlara sahiptir. Tıpkı vakitte aşı üretimi için gereken yasal onayları tamamlanmış yüksek kapasiteye sahip tesislerimiz de bulunmaktadır. Pandeminin birkaç yıl daha süreceği ve dünyada aşı arz ve talebi ortasında büyük bir dengesizlik olduğu dikkate alındığında, halkımızın salgından sürdürülebilir biçimde korunması için mahallî aşı üretiminin gereklilik olduğunu düşünüyorum. Sıhhat Bakanlığı’nın, biyoteknolojik ilaç üretim tesisimiz AbdiBio’da yaptığı kontroller sonucu, mRNA bazlı ve inaktif aşıların üretim ve dolumu için müsaade evrakımızı aldık. Birinci etapta 20 milyon doz aşıyı üretebilecek kapasitedeyiz. COVID-19 aşısının daha fazla ölçüde üretimi için ek yatırım yapılması gerekirse, bunu da kısa mühlet içinde yapmaya hazırız. Bu yatırımı yapıp kapasitemizi artırırsak, 40 milyon doz aşı üretebiliriz.

En değerli tahlil tedavi edecek ilaçların geliştirilmesi

● Dünyada COVID-19 ve varyasyonlarına karşı ilaç geliştirilmesi konusunda nasıl bir tempo kelam konusu? Mevcut ilaçlardan daha güçlü tedavi edici özelliği olacak ilaçların bulunması, geliştirilmesi aşıya nazaran daha mı zordur? Pandemiye kesin tahlil olabilecek ilaç yahut ilaçların bulunması ne kadar vakit alır?

Kısa vadede salgını denetim altına almak için tahlil olan aşının dışında, uzun vadeli ve sürdürülebilir olan en değerli tahlil hastalığı önleyebilecek ya da tedavi edebilecek ilaçların geliştirilmesidir. Dünyada virüsü yok edebilecek moleküller üzerinde araştırmalar devam ediyor. Şimdi mutlaklaşmış umut verici bir molekül ya da tedavi önerisi bulunmamakta. Bu basamakta yapılması gerekenin, olay sayısının süratli aşılama ile denetim altına alınması ile ilaç çalışmalarına vakit kazandırılması olduğunu düşünüyorum. İlaç geliştirme çalışmalarının da süratle tamamlanmasını umut ediyorum.

1800’e yakın ruhsat başvurusu bekliyor

● Türk ilaç bölümü 2020’yi nasıl tamamladı? Kesimin büyüklüğü hangi seviyeye ulaştı? Yaşadığınız külfet ve problemler neler oldu? Tahlil konusunda yol alabildiniz mi?

Türk ilaç pazarı, 2020 yılında kutu bazında yüzde 6.9 küçüldü. TL bazında ise yüzde 17.7’lik büyüme gösterdi ve 47.9 milyar TL’lik bir büyüklüğe ulaştı. Bu büyümede Şubat 2020’deki yüzde 12.1’lik ilaç fiyat artışının yanı sıra kronik hastalara daha önce aylık verilen ilaçların pandemi nedeniyle üçer aylık verilmeye başlanmasının tesirli olduğunu söyleyebiliyoruz. Kutu bazındaki düşüş ise tekrar COVID nedeniyle vatandaşlarımızın hastanelere ve doktora gitmekten imtina etmesiyle açıklanabilir. 2021 yılının birinci çeyrek bilgilerine baktığımızda, pazarın 2020 yılının birebir devrine kıyasla kutuda yüzde 13 küçüldüğünü; TL’de ise yüzde 14 büyüdüğünü görüyoruz. Memleketler arası standartlarda üretim yapan 96 ilaç ve 11 hammadde üretim tesisimiz bulunuyor.

Ülkemizin ilaç gereksiniminin yüzde 88’ini yurt içi üretimle karşılıyoruz. Sanayimizin gelişimi önündeki birtakım manileri de sıralamak isterim. Öncelikle üretim kapasitemizi en faal formda kullanmak ve gücümüzü artırmak için Sıhhat Bakanlığımızın önderliğinde 2016 yılında hayata geçirilen fakat Avrupa Birliği’nin Dünya Ticaret Örgütü nezdindeki şikayeti sebebiyle durdurulan ilaçta mahallileşme uygulamasının kararlılıkla sürdürülmesini bekliyoruz. Hem ulusal hem çok uluslu pek çok ilaç firmamız da sürece katkı sağlayacak her türlü yatırım ve hazırlığı yapmış durumda. Mahallileşme sayesinde ithal ettiğimiz eserlerin lokal üretimine başlayarak cari açığın kapatılmasına bölüm olarak katkı sağladık. Üretim mutabakatları yalnızca yurtiçindeki pazarla sonlu kalmadı, tıpkı mutabakatların devamında ihracat da yapar hale geldik.Ülkemizdeki mahallileşme uygulamasının taraf olduğumuz milletlerarası karar ve kontratlara karşıtlık göstermediğini düşünmekteyiz. Bu kapsamda, fi rmalarımızın çok önemli yatırımlar yaptığı ve başından beri büyük bir hassasiyetle yürütülen mahallileşme siyasetinin tıpkı kararlılıkla, taviz verilmeden sürdürülmesini bekliyoruz.

Sanayimizin gelişimi ismine yüksek ölçekli yatırımlarımızı 2010 yılından bu yana yaşadığımız fiyat sıkıntısına karşın hayata geçiriyoruz. Yeni tesisler kurmak, yenileme çalışmaları yapmak, üretemediğimiz eserleri üretir hale gelmek için de ağır yatırımlar içindeyiz.

İlaç sanayisi olarak uzun yıllardır büyük bir fedakârlık içindeyiz. Kamunun ilaç harcamalarından tasarruf etmek için gösterdiği gayrete takviye oluyoruz. Fakat ülkemizin yerli ve ulusal ilaç sanayisinin gelişiminin daha fazla sekteye uğramaması için atılması gereken öncelikli adım mali disiplin odaklı ilaç fi yat siyasetinden vazgeçilmesidir. Mevcut fi yat siyaseti düzenlenmez ise; pazara erişimin azalacağını, bölümün yatırım gücünü kaybedeceğini ve muhakkak eserlerde ithalat monopolünün kırılamayacağını öngörüyoruz. Sanayimizin bir öbür değerli sorunu ise çok uzun müddettir devam eden ilaç ruhsatlandırma süreçlerinde yaşanan gecikmeler. 2020 yılında, evvel bu alanda çalışan kurulların oluşturulmasındaki gecikmeler; akabinde bu kurulların süratli ve faal biçimde devreye alınamaması nedeniyle dalın 1800’e yakın ruhsat başvurusu uzun müddettir bekliyor. Bu kapsamda bir an evvel komitelerin tam kapasiteyle ve toplantı sıklıkları artırılarak faaliyete geçmesini sağlayacak şartların ve yeni bir yapılandırmanın hayata geçirilmesini bekliyoruz. İlaçlarımızın pazara girişini geciktiren mevcut durum, hastalarımızın tedavileri için bu ilaçlara ulaşamamalarının yanı sıra kamu maliyesine de yük getiriyor.

Türkiye’de biyoilaç 8.4 milyar lirayı buldu

● Dünyada ve Türkiye’de ilaç dalı önümüzdeki 10-15 yılda hangi istikamette değişimler yaşayacak? Biyoilaçlar kimyasal olanların yerini alabilecek mi? İlaç sanayisi, gelirlerinin ortalama yüzde 16’sını Ar-Ge’ye yatırır. Buna ilaveten genetik dizilim, biyomühendislik, 3D printer teknolojisi, bilgi analitiği, otomasyon, yapay zeka ve makine öğrenmesi üzere sanayi 4.0 ögelerinin yardımıyla çok değerli gelişmelerin yaşanacağı, hasta odaklı ve şahsileştirilmiş biyoteknolojik ilaçların ön plana çıkacağı bir periyoda girdiğimizi vurgulamak isterim.

İnsan bedenindeki hücrelerin bağışıklık reaksiyonu verip, virüse karşı savunma yapabilmesi için gereken proteinlerin üretebilmesini sağlamak için, virüse ilişkin genetik bilgilerin hücrelere taşınmasına dayanan mRNA aşıları, biyoteknoloji alanında yaşanan atılımlara yalnızca bir örnektir. Genom üzerinde değişiklik yapabilme, DNA dizilimini düzenleme ve değiştirme imkanı sunan CRISPR teknolojisinin daha yaygın biçimde kullanılmasıyla, çeşitli kanser cinslerinden bugün şimdi tedavisi bulunmamış birçok ender hastalığın tedavisinde değerli ilerlemeler kaydedilebileceğine inanıyoruz. Hem dünyada hem ülkemizde biyoteknolojik ilaç pazarı süratle büyüyor. Kimyasal ilaçlarla tedavi edilemeyen hastalıklar artık biyoteknolojik ilaçlarla tedavi edilir hale geldi. Gerçekten bu eserlerin dünya ilaç pazarındaki hissesi yüzde 30’lara ulaşmış durumda.

Türkiye biyoteknolojik ilaç pazarının hissesi 2020 yılında yüzde 25 düzeyine ulaştı. Firmalarımız biyoteknoloji alanına önemli yatırımlar yapıyor. Bu eserleri üretebilmek için ağır halde teknoloji transferi, know-how ve insan kaynağı yatırımı yapıyoruz. Dünyanın önde gelen biyoteknoloji firmaları ile stratejik iştirakler kuruyoruz. 2020 yılında Türkiye’de 23.6 milyar TL’ye satılan ithal ilacın 8.1 milyar TL’lik kısmı biyoteknolojik ilaçlardır. Biyoteknolojik ilaçların tamamına yakınını ithal ediyoruz. Bu model ülkemiz için sürdürülebilir değildir. Biyoteknolojik ilaçları ülkemizde üretmemiz, ithalatımızı azaltacağı üzere ihracatımızı da artıracak ve cari açık üzerinde çift istikametli olumlu tesir yaratacaktır. Üstelik katma kıymeti çok daha yüksek olan bu eserlerin ihracatıyla ülkemizin katma pahalı ihracat gayesine de büyük katkı sağlamış olacağız. Ortalama kilo bedeli 1.4 dolar olan ülkemiz ihracatına, kilo ihraç kıymeti 1000 doların üzerinde olan biyoteknolojik eserleri eklemek en büyük dileğimiz.

Bakan Pekcan’dan D-8 ülkelerine dijital ekonomi ve e-ticarette iş birliği çağrısı

D-8 Dakka Tepesi kapsamında çevrim içi olarak düzenlenen D-8 İş Forumu’na katılan Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, D-8’in kuruluşundan beri iş birliği yapılmasının ve birebir vakitte İstanbul Deklarasyonu amaçlarına yönelik çalışmanın destekçisi olduklarını söyledi.

Milletlerarası ticaretin yapan halde sürdürülmesi gerektiğine inandığını belirten Pekcan, şöyle konuştu: “Bu nedenle ülkelerimizin, toplumlarımızın ve gelecek kuşakların refahını artırmaya yönelik her ekonomik fırsatı değerlendirmeliyiz. D-8 ülkelerinin potansiyeline inanıyoruz. Hepsi kendi bölgelerinde değerli ekonomik ve politik aktörler. D-8 ülkeleri, yaklaşık 4 trilyon dolar gayri safi yurt içi hasılaya sahip. Bu ülkeler, güç dışında İslam İşbirliği Teşkilatı üyelerinin ihracatının neredeyse yüzde 90’ını gerçekleştiriyor. Bu, büyük bir ekonomik potansiyele işaret ediyor. Şu anda D-8’in toplam ticaret hacmi 1,6 trilyon dolar ve yalnızca yüzde 6,5’i D-8 içi ticaretten kaynaklanıyor. Hasebiyle ticari münasebetlerimizi geliştirmemiz gerektiğini düşünüyorum. Bilhassa D-8 içinde 500 milyar dolarlık ticaret hacmine ulaşma amacı tarafında çalışmalıyız. 6’ıncı D-8 Tepesi’nde 500 milyar dolarlık ticaret hacmi gayesi belirlenmişti.”

D-8 Tercihli Ticaret Mutabakatı’nın ticari alakaların geliştirilmesinde değerli bir araç olabileceğine ve Türkiye’nin bu muahedeyi taahhütlerine nazaran uyguladığına dikkat çeken Pekcan, “Diğer ülkeleri de görmek isteriz. Bilhassa Bangladeş, Endonezya, Nijerya ve Pakistan’ın da uygulama evresine mümkün olan en kısa müddette dahil olmasını bekliyoruz. Bu muahede dışında yatırımcılarımızı desteklememiz ve yatırım ilgilerimizi geliştirmeye çalışmamız gerekiyor.” sözlerini kullandı.

Dijital iktisat, dijitalleşme ve e-ticaret üzere kilit alanlarda da iş birliği yapılması gerektiğine işaret eden Pekcan, “Türkiye olarak bu cins yenilikçi alanlarda D-8 ile ortak çalışmalar yapmaya hazırız.” dedi.

“Ticaretin lojistiği geliştirilmeli”

Konuşmasında ticaretin kolaylaştırılmasına ve gümrük bahislerindeki iş birliğine de değinen Pekcan, D-8 ülkelerinin bu hususlarda teknik iş birliği yaparak ticaret ve gümrük süreçlerini uyumlaştırabileceğini söyledi. Bu alanlarda teknik seviyedeki iş birliğinin çok yararlı olacağını belirten Pekcan, “Bu çerçevede, milletlerarası lojistik ve tedarik zincirlerinin ehemmiyeti göz önüne alındığında ülkelerimiz ortasındaki lojistik bağları ve altyapıyı ticaretimizi kolaylaştıracak formda geliştirmemiz gerekiyor. Türkiye olarak, Trans-Asya lojistik rotalarındaki kilit rolümüzü vurguluyoruz. Birebir vakitte Orta Koridor’un aktifliğinin artırılmasına değer veriyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

Partner ülkelerde özel dal tarafından açılacak ve işletilecek lojistik merkezlerini de desteklediklerini bildiren Pekcan, tüm D-8 ülkeleriyle ticaretin lojistiği açısından daha fazla iş birliği geliştirilmesinden memnuniyet duyacaklarını söyledi.

“Bu ticaret hacmi kâfi değil”

Forumda konuşan Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Lideri Rifat Hisarcıklıoğlu ise, D-8 üyesi ülkeleri ortasındaki ticaret hacminin kâfi olmadığını söz etti. D-8 üyesi ülkeleri ortasındaki ticaretin 110 milyar dolar düzeyinde olduğunu belirten Hisarcıkloğlu, “Bu ölçü kâfi değil. Ülkelerimiz ortasında daha düzgün ticaret ve yatırım ortamına gereksinimimiz var. Tercihli ticaret mutabakatımızın kapsamını genişletmemiz gerekiyor. Bu muahedeye üye ülkelerimizin tam iştirakinin olması gerekiyor. Daha uygun fizikî ve yasal altyapıya gereksinimimiz var.” diye konuştu.

İYİ Parti lideri Akşener’den bildiri açıklaması

Emekli amirallerin bildirisine bir reaksiyon de DÜZGÜN Parti önderi Meral Akşener’den geldi. Akşener, DÜZGÜN Parti’nin bugünde demokrasinin yanında olduğunu belirterek, “Kişisel fikrim, bu bir zevzekliktir. Bu zevzeklikten Türkiye çok çekti” sözünü kullandı. Akşener, YETERLİ Parti siyasi kurumu karşısında oluşturmaya çalışanların karşısındadır. Demokrasi ve seçim yoluyla rekabet yapabilir” değerlendirmesinde bulundu.

ÂLÂ Parti Genel Lideri Akşener’in açıklamasında, “80 ihtilalini, 28 Şubat’ı yaşamış birisi olarak. Gece yarısı yapılan açıklamalar genelde Türkiye’nin demokrasisine yapılan kesintileri hatırlatır. Bu bir zevzekliktir. ÂLÂ Parti siyaset kurumunun karşısına geçmeye çalışan herkese karşıdır. Pek çok kent demokrasi ile alınmıştır. Partimiz Türkiye’nin demokrasisinin yanındadır. Türkiye yoluna devam edecektir, ÂLÂ Parti bu tıp yanlışlıkların sürdürülmesine müsaade vermeyecektir. Buradan herkese sesleniyorum, herkes misyonunu işinin başındayken yapmalıydı. Yunanistan’ın işgal ettiği adalara karşı bir şey yaptıklarını görmedim. Muhalefet partilerini beğenmiyorlarsa parti kurabilirler” tabirleri yer aldı.

“Yılda 6 milyon muz fidanı üretiyoruz”

Şirketlerinin 2014 yılında birinci doku kültürü firmasını ve laboratuvarını kurduğunu kaydeden Ferhat Ekimler, bu işe birinci başladıklarında hedefl erinin yılda 1 milyon adet doku kültürü tekniğiyle muz fidanı üretmek ve satmak, Türkiye’de 1 milyon ton muz üretmek olduğunu söyledi. Ekimler, firmalarının bugün yıllık 6 Milyon muz fidanı üretim kapasitesine ulaştığını aktardı.

Türkiye’de 2014 yılında ortalama dönüm başına 3.5 tondan toplam 250 bin ton muz üretildiğini aktaran Ekimler, “Muz üretimi yalnızca Alanya, Gazipaşa ve Anamur ilçelerinde yapılıyordu. 2015 yılında birinci maksadımız olan 1 milyon adet doku kültürü tekniği ile üretilmiş muz fidanlarını ürettik lakin maalesef 178 bin adedini satabildik. Muzun başşehri Anamur’da birinci toplantımızda yaklaşık 150 kişilik üretici ve bayii ile birlikte birinci kıvılcımı yakarak GROWMUZ markasını yarattık ve harekete geçtik. Muzun olabileceği her platformda toplantılar yapıyor, fuarlara katılıyor ve tanıtımlar yapıyor bir yandan da üretim metotlarımızı geliştiriyorduk. Manavgat’ta önde gelen ticaret insanları, çiftçileri ile bir ortaya geldik yaklaşık 250 kişi ile bir toplantı yaptık. O vakit Manavgat’ta ziraî olarak çok az bakla ve karpuz üretimi yapılıyordu. Neredeyse yok denecek kadar az sera vardı. Bugün Manavgat bölgesinde yaklaşık 18 bin dönüm kapalı muz serası bulunuyor” diye konuştu.

4 muz çeşidinin tescilini aldı

2019 yılında 1 milyon adetin üzerinde muz fidanı üretmeyi başardıklarını bildiren Ekimler, hem muz fidanı üretmeyi hem de muz fidanı satmayı başardıklarını aktardı. Böylece birinci gayelerine ulaştıklarına vurgu yapan Ekimler, şunları kaydetti: “Sırada ikinci amacımız olan 1 milyon ton muz meyvesi üretmek vardı. Türkiye’de o yıllarda yalnızca tescilli iki çeşit vardı. Daha verimli, daha lezzetli ve ithal muz ayarında çeşitlere gereksinim vardı. Firma olarak Ar-Ge çalışmalarına sürat verdik ve Türkiye de birinci sefer bir özel kuruluş olarak Önder, Bango, Bonus ve Paşa muz çeşitlerinin tescillerini alarak, yerli ve ulusal sertifikalı muz fidanlarını üreticilerimize satmaya başladık.”

Katma kıymetli eserler hedefliyor

Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’nün geliştirdiği ‘Alata Azman’ ismiyle tescillediği muz çeşidinin tüm üretim ve pazarlama haklarına dair lisans kontratını aldıkları bilgisini veren Ekimler, “Güney Agripark firmasının denetiminde olan alata azmanı, başkan, bango, bonus ve paşa çeşitleri sayesinde muz yalnızca Alanya, Gazipaşa ve Anamur’da değil Manisa, İzmir, Muğla, Fethiye, Demre, Kumluca, Aksu, Serik, Manavgat, Adana, Mersin ve Hatay’a kadar birçok ilçede üretilmeye başladı. Öte yandan Türk tarımına katkı sağlayacağını düşündükleri yaban mersini, kivi, sukulent, stevia üzere yeni eserlerle yurtdışına bağımlılığımızı azaltacak, katma bedelli çeşitlerle hedefl erimiz doğrultusunda devam ediyoruz” halinde konuştu.