Teşvikte aylık rekor kırıldı

Hüseyin GÖKÇE

Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürü Dr. Mehmet Yurdal Şahin, bu yıl mart ayında teşvikte aylık bazda rekor kırıldığını söyledi.

Pandeminin tüm aksiliklerine karşın, şimdiye kadar düzenlenen aylık en yüksek sayıya ulaşılarak 1.256 adet Yatırım Teşvik Dokümanı düzenlendiğinin altını çizen Şahin, geçen yılın birebir ayına nazaran evrak sayısının yüzde 55, öngörülen sabit yatırımın yüzde 7.5, istihdamın ise yüzde 17 arttığını bildirdi.

Dr. Mehmet Yurdal Şahin, Mart ayı teşvik bilgilerini, DÜNYA’ya kıymetlendirdi:

Mart ayında düzenlenen Yatırım Teşvik Dokümanlarının 1.214 adedi yerli firmalar, 42 adedi yabancı sermayeli firmalar tarafından alındı. Yerli firmalara düzenlenen yatırım teşvik dokümanlarında öngörülen toplam sabit yatırım meblağı 18,4 milyar TL olup, toplam içindeki hissesi yüzde % 93 oldu. Yabancı sermayeli firmalarca alınmış olan yatırım teşvik dokümanlarında öngörülen toplam sabit yatırım fiyatı 1,4 milyar TL olup, toplam içindeki hissesi ise %7 düzeyinde.

2021 yılı Mart ayında düzenlenen Yatırım Teşvik Dokümanları, 2020 yılı Mart ayına nazaran; doküman adedi açısından %55 oranında artış, öngörülen toplam sabit yatırım fiyatı açısından %7,5 oranında düşüş ve istihdam açısından %17 oranında artış gösterdi.

3 aylık devirde evrak sayısı yüzde 39 arttı

2021 Ocak-Mart periyodunda öngörülen sabit yatırım meblağı toplam 50,2 milyar TL olan 3.124 adet Yatırım Teşvik Dokümanı düzenlendi. Bu evraklarda toplam 83.162 kişilik istihdam öngörüldü.

Yatırım teşvik evrakları, 2020 yılı Ocak-Mart periyoduna nazaran evrak adedinde %39 artış, sabit yatırım meblağında %4 oranında düşüş ve öngörülen istihdamda %12 oranında artış gösterdi.

Yüzde 60.4’ü yeni yatırım

Mart ayında düzenlenen 1.256 adet evrakın, 714 adedi eksiksiz yeni yatırım niteliğinde olup, bunlar toplam sabit yatırım fiyatının %60,4’ünü (11,9 Milyar TL) oluşturdu.

Yatırımların 466’sı tevsi yatırımı niteliğinde olup, toplam sabit yatırım meblağının %34,3’ünü (6,8 Milyar TL) oluştururken, öteki mahiyetlerdeki yatırımlar için, toplam sabit yatırım meblağının %5,3’ünü (1 Milyar TL) oluşturan 76 adet doküman düzenlendi. Bölgesel dayanak sınıfında yer alan yatırım teşvik evrakları, öngörülen toplam sabit yatırım fiyatının %31’ini ve toplam istihdamın %46’sını oluşturuyor.

Bölgesel teşvik uygulaması kapsamında olup Organize Sanayi Bölgelerinde yapılması planlanan yatırımlara yönelik düzenlenen bölgesel- alt bölge takviye sınıfında yer alan yatırım teşvik evrakları, toplam sabit yatırım fiyatının %18’ini ve öngörülen toplam istihdamın da %18’ini oluşturdu.

Bu periyotta, 3305 sayılı Kararla belirlenmiş olan öncelikli yatırım bahislerinde 113 adet yatırım teşvik dokümanı düzenlenmiş olup; bu yatırımların istihdama katkısının 3.643 kişi olması planlanıyor.

Bölgesel, Bölgesel-Alt Bölge ve Bölgesel Öncelikli yatırım olarak desteklenen yatırımlar, Mart ayında düzenlenen evrakların belge adedinde %58’ini, sabit yatırım meblağında %57’sini, istihdamda ise %76’sını oluşturuyor.

Yatırım teşvik dokümanlarının bölgesel dağılımında 1. Bölge evrak adedi, sabit yatırım meblağı ve istihdam açısından birinci sırada geliyor.

Bilhassa Doğu ve Güneydoğu Anadolu vilayetlerinde istihdam artışı sağlamak, teşvik sisteminin kıymetli hedefl erinden biri. 6. Bölgenin öngörülen istihdam açısından %28 hisse ile 2. sırada yer alması, bu bakımdan kıymetli bir gösterge. Doğu ve Güneydoğu Anadolu vilayetlerinin yer aldığı 5. Bölge ve 6. Bölgede öngörülen istihdam toplamı 10.718 kişi olup, toplam öngörülen istihdamın %35’i bu bölgelerden sağlanıyor.

Bölgesel Takviye Sınıfı kapsamında 6. Bölgeye sağlanan teşvik ögeleri, 6. Bölgede emek ağır kesimlere yapılan yatırımlarda kıymetli bir artış sağlıyor. Bu kapsamda 6. Bölgede Giysi Eşyası İmalatı konusunda düzenlenen yatırım teşvik evraklarında öngörülen istihdam, toplam 6. Bölge yatırım teşvik evraklarında öngörülen istihdamın %79’unu oluşturdu.

Yatırım teşvik dokümanlarının sektörel dağılımı Doküman adedi açısından imalat kesimi %71 (897 adet belge) hisse ile birinci sırada yer aldı. İmalat bölümünü %13 (156 adet belge) ile hizmetler kesimi, %7 (91 adet belge) ile tarım dalı, %6 (71 adet belge) ile güç bölümü ve %3 (41 adet belge) ile de madencilik bölümü takip etti.

İmalat dalı öngörülen toplam sabit yatırım meblağı içinde %72 (14,1 milyar TL) ve öngörülen istihdam içinde de %78 (23.616 kişi) hisse ile birinci sırada bulunuyor.

Birinci 5 vilayet Yatırım teşvik evraklarının belge adedine nazaran sıralamasında İstanbul %16 (199 adet belge) hisse ile birinci sırada yer alıyor. İstanbul’u sırasıyla Bursa, Konya, İzmir ve Antalya takip ediyor.

Mart ayında 265 adet yatırım teşvik evrakının tamamlama vizesi yapılırken, tamamlama vizesi yapılan evrakların toplam sabit yatırım fiyatı 2,6 milyar lira ve gerçekleşen istihdam 9.527 kişi.

2020 yılı teşvikli yatırımlar analizi

Şubat ayında 15 milyar 562 milyon liralık sabit yatırım öngören 943 proje teşvik dokümanına bağlandı. Teşvik dokümanlı yatırımlar kapsamında 938 milyon 213 bin dolarlık ithal makine ve teçhizat kullanılacak, 26 bin 886 kişilik istihdam oluşturulacak.

Şubat’ta en yüksek yatırım Polyak’tan geldi. Şirket İzmir’de linyit istihracı için 1 milyar 65 milyon liralık teşvik evrakı aldı. Tıpkı periyotta Oba Makarna iki farklı yatırımla noodle ve makarna üretimi için 852 milyon liralık teşvik evrakı aldı.

Teşvik dokümanlı yatırımları DÜNYA için tahlil eden Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürü Dr. Mehmet Yurdal Şahin’in çalışmasına nazaran, teşvik dokümanlı yatırımların 906’sı yerli, 37’si yabancı firmalar için düzenlendi.

Yatırımların 13.6 milyar lirasını yerli firmalar, 2 milyar liralık kısmını yabancı firmalar yapacak.

Teşvik dokümanlı yatırımlar adet bazında geçen yılın birebir ayına nazaran yüzde 42 artarken, sabit yatırım artışı yüzde 2, istihdam artışı ise yüzde 24 olarak hesaplandı.

2020/2021 Ocak-Şubat Karşılaştırması

2021 Ocak-Şubat devrinde öngörülen sabit yatırım fiyatı toplam 30 milyar TL olan 1.871 adet Yatırım Teşvik Evrakı düzenlenirken, bu dokümanlarda toplam 52 bin 911 kişilik istihdam öngörüldü.

Bu devirde düzenlenen yatırım teşvik evrakları, geçen yılın tıpkı periyoduna nazaran evrak adedinde %30 artış , sabit yatırım fiyatında %4 oranında düşüş ve öngörülen istihdamda %9 oranında artış gösterdi.

2021 Şubat ayında düzenlenen yatırım teşvik dokümanlarının yatırım cinslerine nazaran dağılımı

Şubat ayında düzenlenen 943 adet dokümanın, 523 adedi tam yeni yatırım niteliğinde olup, toplam sabit yatırım meblağının %46’sını (7,2 Milyar TL) oluşturuyor.

345 adedi tevsi yatırımı niteliğinde olup, toplam sabit yatırım fiyatının %35’ini (5,4 Milyar TL) oluşturdu.

Öteki mahiyetlerdeki yatırımlar için, toplam sabit yatırım fiyatının %19’unu (2,96 Milyar TL) oluşturan 75 adet doküman düzenlendi. Öngörülen toplam sabit yatırım fiyatının yüzde 32’sini ve toplam istihdamın yüzde 51’ini, bölgesel takviye sınıfında yer alan yatırım teşvik evrakları oluşturdu.

Bölgesel teşvik uygulaması kapsamında olup Organize Sanayi Bölgelerinde yapılması planlanan yatırımlara yönelik düzenlenen bölgesel-alt bölge dayanak sınıfında yer alan yatırım teşvik evrakları, toplam sabit yatırım meblağının %26’sını ve öngörülen toplam istihdamın %18’ini oluşturdu.

Bu devirde, 3305 sayılı Kararla belirlenmiş olan öncelikli yatırım mevzularında 88 adet yatırım teşvik dokümanı düzenlenirken, bu yatırımların istihdama katkısının 3.078 kişi olması planlandı.

Bölgesel, Bölgesel-Alt Bölge ve Bölgesel Öncelikli yatırım olarak desteklenen yatırımlar, Şubat ayında düzenlenen evrakların doküman adedinde %58’ini, sabit yatırım fiyatında %73’ünü, istihdamda ise %80’nini oluşturdu.

Yatırım teşvik evraklarının bölgesel dağılımında 1. Bölge doküman adedi, sabit yatırım fiyatı ve istihdam açısından birinci sırada yer aldı.

“Önemli gayelerden biri Doğu ve Güneydoğu’da istihdam artışı”

Bilhassa Doğu ve Güneydoğu Anadolu vilayetlerinde istihdam artışı sağlamak, teşvik sisteminin değerli maksatlarından biridir. 6. Bölgenin öngörülen istihdam açısından %28 hisse ile 2. sırada yer alması, bu bakımdan kıymetli bir göstergedir. Doğu ve Güneydoğu Anadolu vilayetlerinin yer aldığı 5. Bölge ve 6. Bölgede öngörülen istihdam toplamı 9.910 kişi olup, toplam öngörülen istihdamın %37’sini oluşturuyor.

Bölgesel Takviye Sınıfı kapsamında 6. Bölgeye sağlanan teşvik ögeleri, 6. Bölgede emek ağır dallara yapılan yatırımlarda değerli bir artış sağlıyor. Bu kapsamda 6. Bölgede Giysi Eşyası İmalatı konusunda düzenlenen yatırım teşvik dokümanlarında öngörülen istihdam, toplam 6. Bölge yatırım teşvik dokümanlarında öngörülen istihdamın %79’unu oluşturdu.

2021 şubat ayında düzenlenen yatırım teşvik dokümanlarının sektörel dağılım

Doküman adedi açısından imalat kesimi %74 (698 adet belge) hisse ile birinci sırada yer alırken, bu kesimi: %11 (105 adet belge) ile hizmetler dalı, %5 (46 adet belge) ile güç dalı, %8 (77 adet belge) ile tarım kesimi ve %2 (17 adet belge) ile de madencilik bölümü takip etti.

İmalat kesimi öngörülen toplam sabit yatırım meblağı içinde %74 (11,6 milyar TL) ve öngörülen istihdam içinde de %82 (22.043 kişi) hisse ile birinci sırada yer alıyor.

İmalat bölümünde doküman adedi açısından birinci 3 dal

• Makine ve Teçhizat İmalatı: %21 (145 belge)

• Dokuma Eserleri İmalatı: %14 (95 belge)

• Plastik ve Kauçuk Eserleri İmalatı: %11 (78 belge)

İmalat Kesiminde öngörülen sabit yatırım açısından birinci 3 dal:

• Dokumacılık Eserleri İmalatı: %26 (3 milyar TL)

• Makine ve Teçhizat İmalatı: %14 (1,7 milyar TL)

• Besin Eserleri ve İçecek İmalatı: %12 (1,3 milyar TL)

İmalat bölümünde öngörülen istihdam açısından birinci 3 bölüm:

• Giysi Eşyası İmalatı: %41 (9.076 kişi)

• Dokumacılık Eserleri İmalatı: %13 (2.843 kişi)

• Makine ve Teçhizat İmalatı: %9 (1.898 kişi)

2021 Şubat ayında tamamlama vizesi yapılan yatırım teşvik evrakları

Şubat ayında 229 adet yatırım teşvik dokümanının tamamlama vizesi yapılırken, bu kapsamda toplam sabit yatırım meblağı 2,1 milyar TL ve gerçekleşen istihdamı 10.577 kişi seviyesinde.